รายงานการพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

ชื่อเรื่อง           รายงานการพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียงโรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต  1 ผู้รายงาน         นางสาวขนิษฐา  ยี่สารพัฒน์ ปีการศึกษา      2562   บทคัดย่อ               รูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเป็นทางเลือกอีกรูปแบบหนึ่งที่มีความเหมาะสมกับสังคมไทยในยุคที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ทั้งนี้เพราะรูปแบบ ดังกล่าวโรงเรียนสามารถจัดการศึกษาให้นักเรียนได้เรียนรู้แบบบูรณาการทั้งในกลุ่มสาระการเรียนรู้ และต่างกลุ่ม ได้เรียนรู้จากสภาพจริงและสอดคล้องกับการดำเนินชีวิต การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ออกแบบรูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง  โรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต  1 2) พัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาโดยปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต  1 ที่เหมาะสม  3) ทดลองใช้รูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต 1และ  4) การประเมินรูปแบบและนำเสนอรูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต 1 กลุ่มเป้าหมายในการวิจัย แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ  กลุ่มเป้าหมายกลุ่มเป้าหมายงานวิจัยเชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา  ครูและบุคลากรทางการศึกษาของโรงเรียนโคกกลางวิทยา และโรงเรียนท่าช้างรัฐประชาพัฒนา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์ เขต 1 จำนวน  9  คน คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน จำนวน 14 คน (ไม่นับรวมผู้อำนวยการโรงเรียน และตัวแทนครูผู้สอน)  ผู้ปกครองนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4-6  จำนวน 31  คน  นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4-6 จำนวน 31 คน  รวม  85  คน  กลุ่มเป้าหมายงานวิจัยเชิงคุณภาพ  คือ  ผู้ทรงคุณวุฒิ  จำนวน 9 คน รวมกลุ่มเป้าหมายที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้  จำนวน  94  คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยมี  8  ฉบับดังนี้  1) แบบสอบถามสภาพปัจจุบันของการดำเนินงานการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต  1  เป็นแบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับจำนวน  58  ข้อ 2) แบบประเมินเพื่อตรวจสอบความสอดคล้อง (IOC) ของร่างรูปแบบตามองค์ประกอบ ที่ผู้วิจัยกำหนดกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับจำนวน  15 ข้อ  3) แบบสอบถามความคิดเห็นที่มีต่อรูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต  1 เป็นแบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับจำนวน  66  ข้อ 4)  แบบสอบถามแบบสอบถามครู และผู้ปกครอง  เพื่อประเมินโครงการ/กิจกรรมจัดการศึกษาโดยบูรณาการปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียน  เป็นแบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับจำนวน  12 ข้อ  5) แบบประเมินความพึงพอใจของครู นักเรียน ผู้ปกครองและกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐานที่มีต่อการดำเนินงาน โครงการ/กิจกรรมจัดการศึกษา โดยบูรณาการปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนโคกกลางวิทยา  เป็นแบบมาตราส่วนประมาณ ค่า 5 ระดับจำนวน  15  ข้อ  6) แบบประเมินรูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์ เขต 1 จำนวน  20 ข้อ 7) แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง สำหรับครูและบุคลากรทางการศึกษาโรงเรียนโคกกลางวิทยาและโรงเรียนท่าช้างรัฐประชาพัฒนา  11 ประเด็น 8) ประเด็นคําถามในการประชุมการสนทนากลุ่ม (Focus group Discussion)  ลําดับขั้นตอนการวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ 1) ระยะที่ 1 ออกแบบรูปแบบการจัดการศึกษา  2) การพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษา 3) ผลการทดลองใช้รูปแบบ  และ 4) การประเมินผลและนำเสนอรูปแบบ  สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ประกอบด้วย ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis)               ผลการวิจัยปรากฏดังนี้ สภาพปัจจุบันการดำเนินการการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ด้านการบริหารวิชาการ ด้านการบริหารงบประมาณ  ด้านการบริหารงานบุคคล และ ด้านการบริหารทั่วไป อยู่ในระดับมากที่สุด ผลการออกแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต 1 ผลออกแบบรูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต  1 จำแนกเป็น 3 ขั้นตอน คือ 1) การตรวจสอบองค์ประกอบรูปแบบที่ออกแบบจากการสังเคราะห์เอกสารโดยผู้ทรงคุณวุฒิ  2) การประเมินรูปแบบโดยผู้บริหารโรงเรียน และบุคลากรที่รับผิดชอบ ในการดำเนินงาน/โครงการที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียน  และ 3) การตรวจสอบและการปรับปรุง  (ร่าง) รูปแบบ รูปแบบการจัดการศึกษาโดยปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต 1  ที่เหมาะสม จะดำเนินการได้ดีเมื่อมีองค์ประกอบ 2 ส่วน ส่วนแรก ได้แก่  องค์ประกอบของรูปแบบที่นำมาใช้ในการจัดการศึกษา ประกอบด้วย หลักการ จุดมุ่งหมาย การจัด องค์การ การดำเนินการ ตัวชี้วัดความสำเร็จการนำรูปแบบไปใช้ และเงื่อนไขความสำเร็จและ ส่วนที่  2  ได้แก่ องค์ประกอบด้านการจัดการศึกษา ประกอบด้วยการบริหาร และจัดการ  การปรับปรุง และพัฒนาพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา การจัดกระบวนการเรียนการสอน ตามหลักสูตรสถานศึกษา การจัดบรรยากาศและสภาพแวดล้อมที่ เอื้ออำนวยต่อการจัดการเรียนรู้ การมีส่วนร่วมของผู้ปกครอง ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การนิเทศ ติดตาม ประเมินผลและรายงานผล การประชาสัมพันธ์และ การสร้างเครือข่าย และคุณภาพนักเรียนตามลักษะความความมีชีวิตพอเพียง ผลการประเมินรูปแบบและคู่มือรูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการปรัชญาเศรษฐกิจ โรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์เขต 1 ด้านความเหมาะสม ความเป็นไปได้ ความสอดคล้อง และความเป็นประโยชน์ มีค่าในระดับมากที่สุด ทุกด้าน รูปแบบที่จะนำไปสู่ประสิทธิผลในการจัดการศึกษามีลักษณะดังนี้ 1) หลักการจัดต้องยึด ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง  มียุทธศาสตร์ที่อยู่บนพื้นฐานการรู้จักตนเอง การช่วยเหลือตนเอง การช่วยเหลือซึ่งกันและกัน และการสร้างเครือข่าย หลักความพอประมาณ ความมีเหตุผล และการมีภูมิคุ้มกันที่ดีในตัว ภายใต้เงื่อนไขการมีความรู้และคุณธรรม สอดคล้องกับภูมิสังคม และโรงเรียน ต้องเป็นองค์กรแห่ง การเรียนรู้ (Learning Organization) 2) จุดมุ่งหมาย เพื่อให้การจัดการศึกษาเป็นไปอย่างมีมาตรฐานประสิทธิภาพและประสิทธิผล ส่งผลสู่การดำเนินชีวิตตามแนวทางเศรษฐกิจ พอเพียงของผู้เรียน  ผู้บริหารโรงเรียน  ครูและบุคลากรทางการศึกษาอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน  3) การจัดองค์การยึดหลักการมีส่วนร่วมและเน้นการทำงานเป็นทีม  4) การดำเนินการ มีดังนี้  การบริหาร และจัดการศึกษา การพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา การจัดการเรียนการสอน  การจัดบรรยากาศและสภาพแวดล้อม การนิเทศ ติดตาม ประเมินผลและรายงานผล และการประชาสัมพันธ์และการสร้างเครือข่าย 5) ตัวชี้วัดความสำเร็จ ได้แก่ โครงสร้างการบริหาร แผนปฏิบัติการ หลักสูตรสถานศึกษา แผนการจัดการเรียนรู้ จำนวนกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน จำนวนแหล่งเรียนรู้ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียน และรายงานการประเมินตนเอง 6) การนำรูปแบบไปใช้โรงเรียนมียุทธศาสตร์ขั้นตอน วิธีการอย่างเป็นระบบ ดำเนินการตามขั้นตอน คือ ขั้นเตรียมการ ขั้นดำเนินการ ขั้นติดตาม แนะนำ และขั้นประเมินผลรายงานผลและขยายผล 7) เงื่อนไขความสำเร็จ  ได้แก่ ผู้บริหารโรงเรียน ครู และ นักเรียนต้องมีความรู้ตระหนักและเห็นความสำคัญของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง มีคุณธรรม จริยธรรมประพฤติตนเป็นแบบอย่างที่ดี ผู้บริหารโรงเรียนต้อง มีความรู้ ความสามารถในการบริหารและจัดการศึกษา โดยมุ่งประโยชน์สูงสุดที่นักเรียน และให้ความสำคัญกับชุมชน                     โดยสรุป การพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาโดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียงโรงเรียนโคกกลางวิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์ เขต  1 มีความเหมาะสมสำหรับนำไปใช้จัดการศึกษาในโรงเรียนเพราะมีองค์ประกอบและการดำเนินการที่เหมาะสม กับบริบทของโรงเรียนโคกกลางวิทยา  ผลให้นักเรียนมีคุณลักษณะความมีชีวิตพอเพียงอย่างยั่งยืน  คือ มีความพอประมาณ มีเหตุมีผล และมีภูมิคุ้มกันที่ดีในตัว ภายใต้เงื่อนไขการมีความรู้ คู่คุณธรรม