วันไหว้ครู 2568 ตรงกับวันพฤหัสบดีที่ 6 มิถุนายน 2568 ซึ่งถือเป็นวันสำคัญทางการศึกษาไทย เป็นวันที่นักเรียนทั่วประเทศแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อครูบาอาจารย์ ผ่านพิธี “ไหว้ครู” ที่ถือเป็นประเพณีไทยที่สืบทอดต่อกันมายาวนาน สะท้อนให้เห็นถึงค่านิยมเรื่องความเคารพต่อผู้มีพระคุณ และความสำคัญของวิชาชีพครูในสังคมไทย
ความหมายของคำว่า “ครู” และ “การไหว้ครู”
คำว่า “ครู” มีรากศัพท์จากคำว่า “ครุ” แปลว่า “หนัก” หมายถึงผู้มีหน้าที่แบกรับความรับผิดชอบในการถ่ายทอดความรู้ จริยธรรม และอบรมเลี้ยงดูศิษย์ด้วยความเมตตา ส่วน “การไหว้ครู” หมายถึงการทำพิธีแสดงความเคารพต่อครู ด้วยการนำดอกไม้ ธูป เทียน มาถวาย พร้อมกล่าวคำไหว้ครู เพื่อขอเป็นศิษย์และแสดงความสำนึกในพระคุณของครู
ประวัติของวันไหว้ครู
ตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ การไหว้ครูในโรงเรียนมีมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 โดยจะเริ่มเรียนหนังสือวันแรกในวันพฤหัสบดี พร้อมประกอบพิธีไหว้ครู ซึ่งใช้ดอกเข็ม ดอกมะเขือ และหญ้าแพรก เป็นเครื่องสักการะ แทนสัญลักษณ์ของปัญญา ความอ่อนน้อมถ่อมตน และความเจริญงอกงาม
ต่อมาในปี พ.ศ. 2486 ม.ล. ปิ่น มาลากุล ได้กำหนดให้วันพฤหัสบดีแรกของเดือนมิถุนายนเป็นวันไหว้ครูอย่างเป็นทางการ และแต่งคำไหว้ครูเพื่อให้โรงเรียนทั่วประเทศใช้ในพิธีเดียวกัน โดยมุ่งหวังให้ปลูกฝังคุณธรรม ความเคารพ และความกตัญญูในหมู่นักเรียน
คำไหว้ครู ที่ใช้ในปี 2568
“ปาเจราจริยา โหนติ
คุณุตตรานุสาสกา
ข้าขอประณตน้อมสักการ
บูรพคณาจารย์
ผู้กอปรประโยชน์ศึกษา…”
คำไหว้ครูดังกล่าวเป็นบทกลอนที่สื่อถึงความเคารพและการระลึกถึงพระคุณของครูผู้สั่งสอน อบรม และให้ความรู้แก่นักเรียน พร้อมทั้งอธิษฐานขอให้ผู้เรียนเกิดปัญญาและประสบความสำเร็จในวิชาชีพ
คำไหว้ครู
(หัวหน้านำ) ปาเจราจะริยา โหนติ คุณุตตะรา นุสาสะกา
(รับพร้อมกัน)
ข้าขอประณตน้อมสักการ บุรพคณาจารย์ ผู้กอปรเกิดประโยชน์ศึกษา
ทั้งท่านผู้ประสาทวิชา อบรมจริยา แก่ข้าฯ ในกาลปัจจุบัน
ข้าฯ ขอเคารพ อพภิวันท์ ระลึกคุณอนันต์ ด้วยใจนิยมบูชา
ขอเดช กตเวทิตา อีกวิริยะพา ปัญญาให้เกิดแตกฉาน
ศึกษาสำเร็จทุกประการ อายุยืนนาน อยู่ในศีลธรรมอันดี
ให้ได้เป็นเกียรติเป็นศรี ประโยชน์ทวี แก่ชาติและประเทศไทยเทอญฯ
(หัวหน้ากล่าวคาถาไหว้ครูตอนจบ)
ปัญญาวุฒิ กะเรเต เต ทินโนวาเท นะมามิหังฯ
แนวทางการจัดพิธีไหว้ครูในสถานศึกษา
โรงเรียนสามารถดำเนินพิธีไหว้ครูได้ตามแนวปฏิบัติดังนี้:
- จัดสถานที่ เช่น โต๊ะหมู่บูชาพระพุทธรูป ที่นั่งครูและนักเรียน
- เตรียมพานไหว้ครู ประกอบด้วยดอกเข็ม ดอกมะเขือ หญ้าแพรก ธูป เทียน
- นักเรียนฝึกท่องคำไหว้ครู และมีผู้นำกล่าวในพิธี
- ตัวแทนนักเรียนแต่ละระดับชั้นถือพานออกมาไหว้ครู
- ครูใหญ่หรือผู้อำนวยการให้โอวาทและเจิมหนังสือ
- อาจจัดกิจกรรมเสริม เช่น มอบทุน มอบรางวัล หรือนิมนต์พระสงฆ์สวดมนต์เพื่อความเป็นสิริมงคล
ความสำคัญของวันไหว้ครู
พิธีไหว้ครูไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมเชิงพิธีกรรมเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือทางวัฒนธรรมที่ช่วยปลูกฝังจิตสำนึกเรื่องความเคารพ ความกตัญญู และการเห็นคุณค่าของครูในสายตาของนักเรียน รวมถึงเป็นโอกาสที่ครูจะได้ตระหนักถึงบทบาทของตนในการพัฒนาคนและสังคมไทยในระยะยาว
สำหรับผู้บริหารและครูในสถานศึกษา การจัดกิจกรรมวันไหว้ครูควรให้ความสำคัญกับสาระและคุณค่าทางจิตใจ มากกว่ารูปแบบภายนอก เพื่อให้กิจกรรมนี้ยังคงเป็นเสาหลักของคุณธรรมในระบบการศึกษาไทยอย่างแท้จริง
ดูข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับแนวทางจัดกิจกรรมไหว้ครู และตัวอย่างคำไหว้ครูได้ที่เว็บไซต์คุรุสภา
https://www.ksp.or.th
