วัตถุประสงค์ สมมติฐาน และตัวแปรในการวิจัยในชั้นเรียน เขียนอย่างไร

วัตถุประสงค์บอกว่าจะศึกษาอะไร สมมติฐานเป็นคำคาดการณ์ที่ต้องตรวจด้วยข้อมูล และตัวแปรคือสิ่งที่กำหนดให้สังเกตหรือวัด ทั้งสามส่วนต้องตามมาจากปัญหาและคำถามวิจัย ไม่ควรเขียนให้ครบหัวข้อก่อนตัดสินใจว่าต้องใช้ข้อมูลอะไร

> สถานะข้อมูล > ตรวจสอบแหล่งข้อมูลล่าสุด: 1 สิงหาคม 2569 > ขอบเขต: วิจัยในชั้นเรียนเพื่อทำความเข้าใจหรือพัฒนาการสอน > ข้อควรระวัง: งานเชิงสำรวจหรือเชิงคุณภาพไม่จำเป็นต้องตั้งสมมติฐานทุกเรื่อง และการมีคะแนนก่อน–หลังไม่ได้พิสูจน์ว่าแนวทางสอนเป็นสาเหตุเพียงอย่างเดียว

เริ่มจากคำถามวิจัย ไม่ใช่หัวข้อในแบบฟอร์ม

วิจัยในชั้นเรียนเริ่มจากปัญหา ประสบการณ์ หรือความท้าทายที่ครูพบ แล้วเขียนคำถามที่เก็บข้อมูลมาตอบได้ ตัวอย่าง

• นักเรียนติดขัดขั้นตอนใดเมื่อแก้โจทย์ปัญหา
• หลังใช้แบบฝึกพร้อมตัวอย่างทีละขั้น คะแนนทักษะเปลี่ยนอย่างไร
• นักเรียนใช้กลยุทธ์ใดระหว่างอ่านบทความเชิงเหตุผล
• ผู้เรียนมองว่าข้อมูลย้อนกลับแบบใดช่วยแก้งานมากที่สุด

หากยังไม่ได้กำหนดปัญหาและคำถาม อ่าน วิธีเขียนปัญหาและคำถามวิจัยในชั้นเรียน ก่อน

สามคำนี้ทำหน้าที่ต่างกัน

คำถามหนึ่งข้อควรมีวัตถุประสงค์ที่ตอบตรงกัน แต่ไม่จำเป็นต้องมีสมมติฐานหนึ่งข้อต่อหนึ่งคำถามเสมอ

วิธีเขียนวัตถุประสงค์

ใช้กริยาที่บอกชนิดคำตอบและข้อมูล เช่น

• ศึกษา/สำรวจ รูปแบบข้อผิดพลาดของผู้เรียน
• เปรียบเทียบ คะแนนก่อนและหลังการจัดกิจกรรม
• อธิบาย วิธีที่ผู้เรียนใช้แก้ปัญหา
• พัฒนาและตรวจสอบ เครื่องมือหรือแนวทางในบริบทชั้นเรียน

หลีกเลี่ยงวัตถุประสงค์ว่า “เพื่อให้นักเรียนมีความรู้” เพราะเป็นเป้าหมายการสอน ไม่ใช่สิ่งที่ผู้วิจัยจะศึกษา ปรับเป็น “เพื่อเปรียบเทียบความเข้าใจก่อนและหลัง…” พร้อมนิยามว่าความเข้าใจจะวัดอย่างไร

ตัวอย่างความสอดคล้อง

ปัญหา: ผู้เรียนทำโจทย์เศษส่วนผิด แต่ยังไม่ทราบว่าผิดขั้นใด คำถาม: ข้อผิดพลาดในการบวกเศษส่วนของนักเรียนแบ่งเป็นรูปแบบใดบ้าง วัตถุประสงค์: เพื่อจำแนกรูปแบบข้อผิดพลาดในการบวกเศษส่วนจากวิธีทำและคำอธิบายของนักเรียน ข้อมูล: ใบงาน วิธีทำ การสัมภาษณ์สั้น และบันทึกครู สมมติฐาน: ไม่จำเป็น เพราะเป็นคำถามสำรวจรูปแบบที่ยังไม่รู้ล่วงหน้า

สมมติฐานจำเป็นเมื่อใด

สมมติฐานเหมาะเมื่อมีทฤษฎีหรือหลักฐานเดิมให้คาดการณ์และมีข้อมูลตรวจได้ เช่น “หลังใช้การฝึกเรียกคืนความรู้ คะแนนแบบทดสอบที่เลื่อนเวลาออกไปสูงกว่าก่อนใช้”

อาจไม่ต้องตั้งสมมติฐานเมื่อ

• สำรวจปัญหาหรือประสบการณ์ที่ยังไม่ทราบลักษณะ
• ต้องการอธิบายกระบวนการคิดจากข้อมูลเชิงคุณภาพ
• วิจัยเชิงปฏิบัติการระยะแรกเพื่อทำความเข้าใจบริบท
• คำถามถามว่า “มีอะไร” หรือ “เกิดขึ้นอย่างไร” โดยไม่คาดทิศทาง

ไม่ควรตั้งสมมติฐานเพียงว่า “นักเรียนร้อยละ 80 ผ่านเกณฑ์ 80” หากตัวเลขนั้นไม่มีเหตุผลจากหลักสูตร เกณฑ์เดิม หรือข้อมูลพื้นฐาน ต้องบอกที่มาของเกณฑ์เสมอ

ตัวแปรต้น ตัวแปรตาม และตัวแปรแทรกซ้อน

ในงานที่ศึกษาการเปลี่ยนแปลงจากแนวทางสอน มักระบุ

• ตัวแปรต้น/การจัดกระทำ: แนวทาง กิจกรรม สื่อ หรือการให้ข้อมูลย้อนกลับที่นำมาใช้
• ตัวแปรตาม/ผลลัพธ์: คะแนน คุณภาพงาน พฤติกรรม หรือประสบการณ์ที่ต้องการติดตาม
• ตัวแปรแทรกซ้อน: ปัจจัยอื่นที่อาจสัมพันธ์กับผล เช่น การติวเพิ่มเติม การขาดเรียน ความยากของข้อสอบ หรือเวลาเรียนต่างกัน

งานในชั้นเรียนมักควบคุมปัจจัยได้ไม่สมบูรณ์ จึงควรบันทึกบริบทและใช้ถ้อยคำสรุปอย่างระมัดระวัง เช่น “คะแนนเพิ่มขึ้นหลังการจัดกิจกรรมในชั้นนี้” ไม่รีบสรุปว่า “กิจกรรมเป็นสาเหตุให้คะแนนเพิ่ม” หากไม่มีแบบวิจัยที่ตัดคำอธิบายอื่นได้

นิยามเชิงปฏิบัติการ

ชื่ออย่าง “ความสามารถในการคิดวิเคราะห์” กว้างเกินไป ต้องระบุว่าจะสังเกตจากอะไร เช่น คะแนนรูบริก 4 ด้านจากภาระงานวิเคราะห์ข่าว ได้แก่ การระบุข้ออ้าง การเลือกหลักฐาน การเชื่อมเหตุผล และการพิจารณาข้อโต้แย้ง

นิยามที่ดีบอกอย่างน้อย

1. พฤติกรรมหรือผลงานที่สังเกต
2. เครื่องมือหรือวิธีเก็บข้อมูล
3. เกณฑ์หรือหน่วยคะแนน
4. ช่วงเวลาและบริบท

ตัวอย่าง 3 แบบ

แบบเปรียบเทียบก่อน–หลัง

คำถาม: คะแนนการเขียนย่อหน้าหลังใช้การตรวจงานด้วยรูบริกเปลี่ยนจากก่อนใช้อย่างไร วัตถุประสงค์: เพื่อเปรียบเทียบคะแนนการเขียนก่อนและหลังใช้รูบริกพร้อมข้อมูลย้อนกลับ สมมติฐาน: คะแนนหลังใช้สูงกว่าก่อนใช้ ตัวแปร: การใช้รูบริกพร้อมข้อมูลย้อนกลับ; คะแนนจากรูบริกฉบับเดียวกันหรือฉบับเทียบเคียง

ควรตรวจว่ารูบริกวัดสม่ำเสมอ และอธิบายว่าอาจมีผลจากการฝึกซ้ำหรือเวลา

แบบศึกษาพฤติกรรม

คำถาม: ระหว่างอภิปรายเป็นคู่ ผู้เรียนใช้หลักฐานสนับสนุนคำตอบในลักษณะใด วัตถุประสงค์: เพื่ออธิบายลักษณะการใช้หลักฐานระหว่างอภิปราย สมมติฐาน: ไม่จำเป็น สิ่งที่ศึกษา: ชนิดและความถี่ของการอ้างหลักฐานจากบันทึกการสังเกต/เสียง โดยได้รับความยินยอมตามที่จำเป็น

แบบหลายวงรอบ

คำถาม: การปรับคำสั่งและตัวอย่างในแต่ละวงรอบช่วยลดข้อผิดพลาดชนิดใด วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาแนวทางสอนและติดตามรูปแบบข้อผิดพลาดในแต่ละวงรอบ ข้อมูล: งานผู้เรียน บันทึกหลังสอน และคำอธิบายของผู้เรียน สมมติฐาน: อาจไม่จำเป็น เพราะเน้นการปรับตามหลักฐานแต่ละวงรอบ

ตารางตรวจความสอดคล้องก่อนเก็บข้อมูล

หากข้อมูลในแถวตอบคำถามไม่ได้ ต้องแก้ก่อนลงมือ ไม่ใช่เพิ่มเครื่องมือจำนวนมากโดยไม่มีหน้าที่

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• วัตถุประสงค์ไม่ตรงคำถาม
• ตั้งสมมติฐานทุกข้อโดยไม่พิจารณาชนิดการวิจัย
• เรียกกิจกรรมทุกอย่างว่า “ตัวแปรต้น” ทั้งที่ไม่ได้เปรียบเทียบผล
• ใช้แนวคิดกว้างโดยไม่มีนิยามเชิงปฏิบัติการ
• ใช้เครื่องมือคนละเนื้อหาก่อน–หลังโดยไม่ตรวจความเทียบเคียง
• สรุปเหตุ–ผลจากข้อมูลชั้นเดียวที่ไม่มีการเปรียบเทียบเหมาะสม
• เลือกสถิติซับซ้อนก่อนตั้งคำถาม
• เปลี่ยนวัตถุประสงค์ภายหลังให้ตรงกับผลที่ได้โดยไม่บันทึกเหตุผล

เช็กลิสต์

• ปัญหามาจากหลักฐานในห้องเรียน
• คำถามเฉพาะและตอบได้ด้วยข้อมูลที่เก็บจริง
• วัตถุประสงค์ใช้กริยาตรงกับชนิดคำตอบ
• สมมติฐานมีเฉพาะเมื่อมีเหตุผลและตรวจได้
• ระบุตัวแปรหรือสิ่งที่ศึกษาโดยไม่ฝืนกรอบเชิงทดลอง
• นิยามผลลัพธ์ให้สังเกตหรือวัดได้
• เครื่องมือแต่ละชิ้นตอบคำถามอย่างน้อยหนึ่งข้อ
• บันทึกปัจจัยอื่นที่อาจอธิบายผล
• ใช้ถ้อยคำสรุปไม่เกินขอบเขตข้อมูล
• คุ้มครองข้อมูลและศักดิ์ศรีของผู้เรียน

แหล่งอ้างอิง

1. British Council. Classroom action research. ตรวจสอบ 1 สิงหาคม 2569
2. Mertler, C. A. (2020). *Action Research: Improving Schools and Empowering Educators*. SAGE.
3. Mills, G. E. (2018). *Action Research: A Guide for the Teacher Researcher*. Pearson.
4. University of Southern California Libraries. Organizing Your Social Sciences Research Paper: The Research Problem/Question. ตรวจสอบ 1 สิงหาคม 2569
5. Belmont Report. Ethical Principles and Guidelines for the Protection of Human Subjects of Research. U.S. Department of Health and Human Services.

หมายเหตุจากกองบรรณาธิการ: ตัวอย่างเป็นสถานการณ์สมมติ การเก็บหรือเผยแพร่ข้อมูลผู้เรียนต้องปฏิบัติตามนโยบายต้นสังกัด จริยธรรมการวิจัย และกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลส่วนบุคคล