บทความ

แนวข้อสอบงบประมาณ การเงิน และพัสดุโรงเรียน พร้อมเฉลย

คำตอบสั้น: ผู้บริหารต้องเชื่อมแผนกับผลลัพธ์ผู้เรียน ใช้เงินตามวัตถุประสงค์ รับ–จ่ายผ่านหลักฐานและผู้มีอำนาจ แยกหน้าที่อนุมัติ จ่าย บันทึก และตรวจสอบ ส่วนการจัดซื้อจัดจ้างต้องคุ้มค่า โปร่งใส มีการแข่งขันอย่างเป็นธรรม และตรวจสอบได้ ตั้งแต่กำหนดความต้องการจนตรวจรับและบริหารสัญญา

> สถานะข้อมูล: ตรวจพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างฯ พ.ศ. 2560 ระเบียบกระทรวงการคลังฯ พ.ศ. 2560 และเอกสารกรมบัญชีกลาง วันที่ 2 กันยายน 2569 > ข้อกฎหมาย: วิธี วงเงิน ผู้มีอำนาจ และเอกสารต้องตรวจจากกฎหมาย ระเบียบ หนังสือเวียน และการมอบอำนาจที่ใช้กับสังกัดในวันที่ดำเนินการ > คำแนะนำ: แบบควบคุมและสถานการณ์ในบทความเป็นแนวเตรียมสอบ ไม่แทนคำวินิจฉัยของกรมบัญชีกลาง หน่วยตรวจสอบ หรือต้นสังกัด

แยกสามระบบก่อนตอบข้อสอบ

งบประมาณตอบว่าเงินได้รับอนุมัติเพื่อผลผลิตหรือกิจกรรมใด การเงินตอบว่าเงินรับ เก็บ จ่าย และบันทึกอย่างไร ส่วนพัสดุตอบว่าหน่วยงานได้สินค้า งานบริการ หรือสิ่งก่อสร้างมาอย่างไร สามระบบเชื่อมกันแต่ใช้เอกสารและจุดควบคุมต่างกัน การมีงบไม่ได้แปลว่าซื้อได้ทันที และการจัดซื้อถูกวิธีไม่ได้ทำให้จ่ายเงินได้หากส่งมอบไม่ครบ

ข้อสอบมักให้เหตุเร่งด่วนแล้วชวนข้ามขั้น เช่น ซื้อก่อนทำแผน แบ่งซื้อเพื่อใช้วิธีง่าย หรือเซ็นตรวจรับทั้งที่ของไม่ครบ ผู้ตอบต้องรักษาภารกิจพร้อมใช้ช่องทางที่กฎหมายเปิด ไม่สร้างข้อยกเว้นเอง

วางแผนงบประมาณจากเป้าหมาย

เริ่มจากปัญหาและข้อมูลผู้เรียน กำหนดผลลัพธ์ กิจกรรม ตัวชี้วัด ทรัพยากร ราคา ระยะเวลา ผู้รับผิดชอบ และความเสี่ยง แยกงบประจำกับงบพัฒนา และเผื่อค่าใช้จ่ายตลอดอายุ เช่น บำรุงรักษา ลิขสิทธิ์ ฝึกอบรม ไฟฟ้า และการกำจัด ไม่เลือกโครงการเพียงเพราะมีงบปลายปี

ทุกกิจกรรมควรมีความเชื่อมโยงจากแผนสถานศึกษาไปสู่แผนปฏิบัติการและรายการใช้เงิน หากปรับโครงการต้องตรวจอำนาจและเงื่อนไขการโอนหรือเปลี่ยนแปลง ไม่แก้ชื่อเอกสารย้อนหลังเพื่อให้ตรงกับสิ่งที่ซื้อแล้ว

หลักคุ้มค่าและความโปร่งใส

ความคุ้มค่าไม่เท่ากับราคาต่ำสุด ต้องดูคุณภาพ ความเหมาะสม อายุใช้ ต้นทุนรวม การบริการ และผลต่อภารกิจ ความโปร่งใสต้องมีข้อมูล เปิดโอกาสแข่งขัน ป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อน และมีเหตุผลตรวจสอบได้ ประสิทธิภาพคือได้พัสดุทันใช้โดยไม่ลดขั้นตอนสำคัญ

หลักการเหล่านี้ใช้ตลอดวงจร ตั้งแต่ระบุความต้องการ ทำราคากลาง กำหนดคุณลักษณะ เลือกวิธี พิจารณาผล ทำสัญญา ตรวจรับ จ่ายเงิน เก็บ และจำหน่าย ไม่ใช่ใช้เฉพาะวันเปิดซอง

แผนจัดซื้อจัดจ้าง

หน่วยงานต้องจัดทำและเผยแพร่แผนตามกรณีที่กฎหมายกำหนด ระบุชื่อโครงการ วงเงิน และเวลาคาดว่าจะดำเนินการ การไม่มีรายละเอียดเชิงบริหาร เช่น ผู้รับผิดชอบและจุดเสี่ยง ทำให้แม้เผยแพร่แล้วงานยังล่าช้า

เมื่อความต้องการเปลี่ยน ให้แก้แผนตามขั้นตอนก่อนดำเนินการ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นที่กฎหมายกำหนดและต้องบันทึกเหตุผล ห้ามใช้คำว่าเร่งด่วนแทนข้อเท็จจริงว่าหน่วยงานวางแผนช้าเอง

การกำหนดขอบเขตงานและคุณลักษณะ

TOR หรือรายละเอียดคุณลักษณะต้องมาจากความต้องการใช้งาน กำหนดผลลัพธ์ มาตรฐาน จำนวน สถานที่ส่งมอบ เกณฑ์ตรวจรับ การรับประกัน และเงื่อนไขบริการอย่างชัด ไม่ล็อกยี่ห้อหรือคุณสมบัติเฉพาะที่ไม่มีเหตุจำเป็น หากอ้างมาตรฐานต้องเปิดให้สินค้าที่เทียบเท่าตามกฎหมาย

กรรมการควรมีความรู้และไม่มีผลประโยชน์เกี่ยวข้อง เก็บที่มาของข้อกำหนดและการสำรวจตลาด การคัดลอก TOR จากผู้ขายเสี่ยงให้รายเดียวได้เปรียบและทำให้โรงเรียนซื้อของไม่ตรงปัญหา

ราคากลางและการสำรวจราคา

ราคากลางเป็นฐานประกอบการพิจารณาและเปิดเผยตามหลักเกณฑ์ ไม่ใช่ตัวเลขที่ขอจากร้านเดียวแล้วใช้ทันที ต้องเลือกแหล่งอ้างอิงตามลำดับหรือวิธีที่กฎหมายกำหนด ปรับให้ตรงสเปก ปริมาณ พื้นที่ ภาษี และเวลาส่งมอบ พร้อมบันทึกผู้จัดทำและวันที่

ราคาตลาดเปลี่ยนได้ หากขั้นตอนยืดเยื้อควรทบทวนก่อนประกาศ ไม่ปรับราคากลางเพื่อให้พอดีกับงบหรือผู้ขายที่ต้องการ

วิธีจัดซื้อจัดจ้าง

วิธีประกาศเชิญชวนทั่วไปเป็นหลัก ส่วนวิธีคัดเลือกและเฉพาะเจาะจงใช้เมื่อเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด ผู้ตอบข้อสอบต้องระบุทั้งข้อเท็จจริงที่ทำให้เข้าเงื่อนไขและการบันทึกเหตุผล ไม่ใช่เลือกวิธีจากความสะดวก

ห้ามแบ่งซื้อหรือแบ่งจ้างเพื่อลดวงเงิน เปลี่ยนวิธี หรืออำนาจอนุมัติ ต้องพิจารณาความต้องการที่ควรดำเนินพร้อมกัน วัตถุประสงค์ เวลา และลักษณะพัสดุ การแบ่งส่งมอบตามการใช้งานอาจทำได้ แต่ต้องไม่ใช่การหลีกเลี่ยงกฎหมาย

รายงานขอซื้อขอจ้างและอำนาจอนุมัติ

รายงานควรมีเหตุผล ความจำเป็น ขอบเขต ราคากลาง วงเงิน กำหนดเวลา วิธี และหลักเกณฑ์พิจารณา เสนอผู้มีอำนาจก่อนเริ่มตามขั้นตอน ตรวจคำสั่งมอบอำนาจและวงเงิน ไม่ถือว่าผู้อำนวยการมีอำนาจทุกกรณี

ผู้อนุมัติควรถามว่ารายการอยู่ในแผนหรือไม่ เงินประเภทใด สเปกจำกัดการแข่งขันหรือไม่ ราคามีที่มา และกรรมการมีส่วนได้เสียหรือไม่ การลงชื่อไม่ใช่งานพิธี แต่เป็นจุดควบคุมความชอบและความคุ้มค่า

การพิจารณาผลและผลประโยชน์ทับซ้อน

ใช้เกณฑ์ที่ประกาศล่วงหน้าเท่าเทียมกัน ไม่เพิ่มเกณฑ์หลังเห็นรายชื่อผู้เสนอ ตรวจคุณสมบัติ เอกสาร ข้อเสนอ ราคา และเหตุผิดปกติ กรรมการที่มีความสัมพันธ์หรือประโยชน์กับผู้ขายต้องเปิดเผยและถอนตัวตามหลักเกณฑ์

ข้อเสนอราคาต่ำผิดปกติไม่ควรถูกตัดหรือรับโดยอัตโนมัติ ต้องดำเนินตามขั้นตอนและตรวจความสามารถส่งมอบ การติดต่อผู้เสนอควรผ่านช่องทางที่กำหนดและบันทึก ไม่เจรจาลับให้รายใดแก้ข้อเสนอเหนือรายอื่น

สัญญาและหลักประกัน

สัญญาต้องสอดคล้องเอกสารเชิญชวนและข้อเสนอ ระบุงาน ราคา งวดส่งมอบ ตรวจรับ ค่าปรับ ประกัน และการเลิกสัญญา การเปลี่ยนสัญญาต้องมีเหตุ อำนาจ และไม่เปลี่ยนสาระจนการแข่งขันเดิมเสียความหมาย

บริหารสัญญาเชิงรุก ติดตามหมุดหมาย แจ้งปัญหาเป็นหนังสือ พิจารณาขยายเวลา งดหรือลดค่าปรับตามฐานที่กำหนด ไม่ปล่อยครบกำหนดแล้วค่อยย้อนทำเอกสาร

การตรวจรับ

กรรมการตรวจรับต้องตรวจของหรืองานจริงเทียบสัญญา จำนวน คุณภาพ เอกสาร ทดสอบ และวันที่ หากไม่ครบให้บันทึกข้อบกพร่องและดำเนินการตามสัญญา ไม่เซ็นเพราะผู้ขายรับปากแก้ทีหลัง การตรวจรับเท็จเสี่ยงทั้งวินัย ละเมิด อาญา และการเงิน

ผู้จัดทำ TOR อาจเกี่ยวข้องกับการตรวจรับได้หรือไม่ต้องตรวจข้อห้ามและความเหมาะสม แต่ไม่ว่าคณะใดต้องแยกบทบาทอย่างเพียงพอและไม่มีผลประโยชน์ทับซ้อน ภาพถ่ายช่วยได้แต่ไม่แทนการทดสอบหรือเอกสารที่สัญญากำหนด

การเบิกจ่ายและหลักฐาน

ก่อนจ่ายตรวจสิทธิผู้รับ ผลตรวจรับ ใบแจ้งหนี้ ภาษี การหักเงิน ค่าปรับ บัญชีธนาคาร และอำนาจอนุมัติ จ่ายผ่านช่องทางราชการและบันทึกตรงงวด ไม่ให้บุคลากรสำรองจ่ายเป็นปกติโดยไม่มีฐาน

หลักฐานต้องเป็นต้นฉบับหรือรูปแบบที่ระเบียบรับรอง อ่านได้ เชื่อมรายการ และไม่จ่ายซ้ำ หากเอกสารสูญหายใช้ขั้นตอนทดแทนตามระเบียบ ไม่สร้างใบเสร็จขึ้นเอง

เงินรายได้สถานศึกษาและเงินบริจาค

เงินแต่ละประเภทมีวัตถุประสงค์ อำนาจเก็บรักษา ฝาก ใช้ และรายงานต่างกัน เงินบริจาคต้องสมัครใจ ไม่มีเงื่อนไขขัดกฎหมาย และออกหลักฐาน การมีผู้บริจาคไม่ได้ทำให้ข้ามพัสดุหรือเลือกซื้อจากผู้บริจาคได้โดยอัตโนมัติ

ไม่ควรรับเงินเข้าบัญชีส่วนบุคคลแม้ตั้งใจดี จัดทำทะเบียน ยอดคงเหลือ กระทบยอด และรายงานคณะกรรมการหรือหน่วยงานตามกำหนด เปิดเผยเท่าที่ไม่กระทบข้อมูลส่วนบุคคล

ควบคุมภายในและการแยกหน้าที่

ผู้ขอ ผู้กำหนดสเปก ผู้อนุมัติ ผู้รับของ ผู้จ่าย และผู้บันทึกไม่ควรรวมอยู่คนเดียวโดยไม่มีการตรวจถ่วงดุล โรงเรียนเล็กที่คนจำกัดใช้การสอบทานของผู้บริหาร คณะกรรมการ หรือหน่วยเหนือเพิ่มเติมและบันทึกข้อจำกัด

ควบคุมเลขที่เอกสาร เงินสด เช็ค รหัสระบบ ทรัพย์สิน และการเข้าถึง เปลี่ยนผู้รับผิดชอบต้องส่งมอบเป็นลายลักษณ์อักษร กระทบยอดธนาคารและทะเบียนพัสดุสม่ำเสมอ พร้อมติดตามข้อทักท้วงจนปิด

การควบคุมและจำหน่ายพัสดุ

ลงทะเบียนเมื่อรับ กำหนดผู้ครอบครอง สถานที่ หมายเลข และสภาพ ตรวจประจำปี เปรียบเทียบของจริงกับทะเบียน เมื่อชำรุด สูญ หรือหมดความจำเป็นให้ตรวจข้อเท็จจริงและจำหน่ายตามวิธีที่กำหนด ไม่ยกให้หรือทิ้งเอง

ข้อมูลทรัพย์สินช่วยวางงบซ่อมและทดแทน หากพบของไม่ถูกใช้ ต้องวิเคราะห์ว่าซื้อไม่ตรงความต้องการ ขาดการอบรม หรือไม่มีค่าใช้จ่ายต่อเนื่อง แล้วแก้แผนรอบถัดไป

แนวข้อสอบพร้อมเฉลย 20 ข้อ

ข้อ 1: มีงบแล้วซื้อได้ทันทีหรือไม่ เฉลย: ไม่ได้ ต้องอยู่ในแผน ผ่านพัสดุ และมีอำนาจ

ข้อ 2: คุ้มค่าหมายถึงราคาต่ำสุดหรือไม่ เฉลย: ไม่ใช่ ต้องดูคุณภาพและต้นทุนรวม

ข้อ 3: คัดลอก TOR จากร้านค้าเหมาะหรือไม่ เฉลย: เสี่ยงล็อกสเปก ต้องกำหนดจากความต้องการและตลาด

ข้อ 4: ร้านเดียวให้ราคากลางพอไหม เฉลย: ต้องใช้แหล่งและวิธีตามหลักเกณฑ์ พร้อมบันทึกที่มา

ข้อ 5: วิธีเฉพาะเจาะจงเลือกเพราะเร็วได้หรือไม่ เฉลย: ไม่ได้ ต้องเข้าเงื่อนไขกฎหมาย

ข้อ 6: แบ่งซื้อเพื่อให้วงเงินต่ำลงได้หรือไม่ เฉลย: ห้ามหากมีเจตนาเลี่ยงวิธีหรืออำนาจ

ข้อ 7: ผู้อำนวยการอนุมัติได้ทุกวงเงินไหม เฉลย: ต้องตรวจอำนาจและการมอบอำนาจ

ข้อ 8: เพิ่มเกณฑ์หลังเปิดข้อเสนอได้หรือไม่ เฉลย: ไม่ได้ กระทบความเท่าเทียม

ข้อ 9: กรรมการเป็นญาติผู้ขายควรทำอย่างไร เฉลย: เปิดเผยและถอนตัวตามหลักเกณฑ์

ข้อ 10: ของไม่ครบแต่จำเป็นใช้ เซ็นรับก่อนได้ไหม เฉลย: ไม่ควร ต้องบันทึกและดำเนินตามสัญญา

ข้อ 11: ผู้ขายช้าจึงคิดค่าปรับเองทันทีได้หรือไม่ เฉลย: ต้องคำนวณและใช้อำนาจตามสัญญาและระเบียบ

ข้อ 12: ใบเสร็จหายทำใบใหม่เองได้ไหม เฉลย: ไม่ได้ ใช้ขั้นตอนหลักฐานทดแทนตามระเบียบ

ข้อ 13: รับบริจาคเข้าบัญชีครูได้หรือไม่ เฉลย: ไม่ควร ต้องรับผ่านระบบของสถานศึกษา

ข้อ 14: เงินบริจาคไม่ต้องทำพัสดุใช่หรือไม่ เฉลย: ไม่อัตโนมัติ ต้องตรวจฐานและวิธีได้มาหรือใช้เงิน

ข้อ 15: คนเดียวขอซื้อ รับของ และจ่ายได้ไหม เฉลย: เสี่ยงสูง ต้องแยกหน้าที่หรือเพิ่มการสอบทาน

ข้อ 16: พัสดุชำรุดนำไปทิ้งได้เลยหรือไม่ เฉลย: ไม่ได้ ต้องตรวจและจำหน่ายตามขั้นตอน

ข้อ 17: เร่งด่วนเพราะลืมวางแผนเป็นข้อยกเว้นไหม เฉลย: โดยหลักไม่ใช่ ต้องพิจารณาเหตุจริงตามกฎหมาย

ข้อ 18: แก้สัญญาให้ของคนละประเภทได้ไหม เฉลย: เสี่ยงเปลี่ยนสาระและการแข่งขัน ต้องตรวจฐานอย่างเคร่งครัด

ข้อ 19: ตรวจรับจากภาพถ่ายอย่างเดียวพอไหม เฉลย: ไม่พอหากสัญญาต้องตรวจจำนวน คุณภาพ หรือทดสอบ

ข้อ 20: จุดจบของวงจรพัสดุคือจ่ายเงินหรือไม่ เฉลย: ไม่ใช่ ยังต้องควบคุม ใช้ บำรุง ตรวจ และจำหน่าย

วิธีตอบสถานการณ์การเงินพัสดุ

ใช้กรอบ “แผน–เงิน–ความต้องการ–วิธี–อำนาจ–การแข่งขัน–สัญญา–ตรวจรับ–จ่าย–ควบคุม” ระบุขั้นที่ผิดและวิธีแก้โดยไม่ทำเอกสารย้อนหลัง หากภารกิจเร่ง ให้ค้นช่องทางตามกฎหมายพร้อมบันทึกเหตุ ไม่เสนอให้ฝ่าฝืนแล้วค่อยขออนุมัติ

คำตอบระดับสูงเพิ่มความขัดกันแห่งผลประโยชน์ การคุ้มครองผู้แจ้ง ความเสี่ยงทุจริต ข้อมูลเปิดเผย การตรวจสอบย้อนหลัง และผลลัพธ์ผู้เรียน ไม่มองเพียงว่าครบเอกสาร

เช็กลิสต์ก่อนลงนาม

  • รายการเชื่อมแผนและมีงบที่ใช้ได้
  • ความต้องการและ TOR ไม่จำกัดการแข่งขันเกินจำเป็น
  • ราคากลางมีที่มาและเป็นปัจจุบัน
  • วิธีและวงเงินตรงหลักเกณฑ์
  • ผู้ลงนามและกรรมการมีอำนาจ ไม่มีผลประโยชน์ทับซ้อน
  • เกณฑ์พิจารณาประกาศล่วงหน้า
  • สัญญาตรงข้อเสนอและมีจุดติดตาม
  • ตรวจรับจากของจริงและบันทึกข้อบกพร่อง
  • จ่ายหลังสิทธิครบและหักเงินถูกต้อง
  • ลงทะเบียนและกำหนดผู้ดูแลทรัพย์สิน

คำถามที่พบบ่อย

โรงเรียนเลือกซื้อยี่ห้อที่ครูคุ้นเคยได้ไหม

ต้องกำหนดคุณลักษณะจากความจำเป็น หากระบุยี่ห้อต้องมีฐานยกเว้นและเหตุผลตามกฎหมาย ไม่ใช่เพียงความคุ้นเคย

วงเงินน้อยจึงไม่ต้องมีหลักฐานใช่หรือไม่

ไม่ใช่ แม้ขั้นตอนอาจต่าง แต่ต้องมีความจำเป็น อำนาจ หลักฐานรับจ่าย และการควบคุม

กรรมการเซ็นเพราะเชื่อเจ้าหน้าที่พัสดุได้ไหม

ผู้ลงนามต้องตรวจตามหน้าที่ ไม่ควรเซ็นรับรองสิ่งที่ไม่ได้ตรวจ

ใช้งบให้หมดคือบริหารดีหรือไม่

ไม่ใช่ ต้องใช้ถูกวัตถุประสงค์ คุ้มค่า ทันเวลา และเกิดผล หากไม่จำเป็นไม่ควรซื้อเพื่อให้ยอดหมด

อ่านต่อ ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ และ งานบุคคลในสถานศึกษา

แหล่งราชการต้นฉบับ

  1. กรมบัญชีกลาง พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560
  2. กรมบัญชีกลาง ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างฯ พ.ศ. 2560 และฉบับแก้ไข
  3. กรมบัญชีกลาง สรุปประเด็นน่ารู้ด้านการจัดซื้อจัดจ้าง
  4. สำนักงบประมาณ กฎหมายและระเบียบงบประมาณ

ประวัติการแก้ไข: 2 กันยายน 2569 — ตรวจแหล่งกรมบัญชีกลาง เพิ่มวงจรตั้งแต่แผนถึงจำหน่าย และแนวข้อสอบพร้อมเฉลย 20 ข้อ

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *

Back to top button