ปฐมบท: คุรุสภาเกิดขึ้นได้อย่างไร?
ในฐานะผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษา หรือผู้ที่ใฝ่ฝันอยากก้าวเข้าสู่เส้นทางสายครู คุณอาจคุ้นเคยกับชื่อ “คุรุสภา” เป็นอย่างดี แต่น้อยคนนักที่จะทราบถึงที่มา บทบาท และอำนาจหน้าที่ที่แท้จริงขององค์กรแห่งนี้ คุรุสภาไม่ได้เกิดขึ้นมาลอยๆ แต่มีรากฐานมาจากพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 มาตรา 53 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการปฏิรูปวิชาชีพครูไทยครั้งสำคัญ นำไปสู่การประกาศใช้
พระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546
เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2546 และมีผลบังคับใช้ในวันถัดมา คือวันที่ 12 มิถุนายน 2546กฎหมายฉบับนี้เองที่ให้กำเนิด “คุรุสภา” ขึ้นมา เพื่อทำหน้าที่เป็นเสาหลักในการกำกับดูแลและพัฒนาวิชาชีพครูให้มีความเป็นมืออาชีพและเป็นที่ยอมรับ
คุรุสภาคืออะไร? ทำไมต้องมีองค์กรนี้?
“สภาครูและบุคลากรทางการศึกษา” หรือที่เรียกโดยย่อว่า
“คุรุสภา” มีสถานะเป็น “นิติบุคคล” ที่อยู่ในกำกับของกระทรวงศึกษาธิการ การมีคุรุสภาขึ้นมาก็เพื่อให้การประกอบวิชาชีพทางการศึกษามีมาตรฐาน เป็นไปตามจรรยาบรรณ และได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง
วัตถุประสงค์และอำนาจหน้าที่หลักของคุรุสภา:
คุรุสภาไม่ได้มีหน้าที่เพียงแค่ควบคุม แต่ยังมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมและยกระดับวิชาชีพครูให้ก้าวไปข้างหน้า โดยมีวัตถุประสงค์และอำนาจหน้าที่ที่หลากหลาย ดังนี้:
- กำหนดมาตรฐานวิชาชีพ: ไม่ว่าจะเป็นมาตรฐานความรู้และประสบการณ์วิชาชีพ, มาตรฐานการปฏิบัติงาน, หรือมาตรฐานการปฏิบัติตน (จรรยาบรรณของวิชาชีพ) เพื่อเป็นกรอบให้ผู้ประกอบวิชาชีพทุกคนยึดถือ
- ควบคุมความประพฤติและดำเนินงาน: ดูแลให้ผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษาปฏิบัติตนและดำเนินงานให้เป็นไปตามมาตรฐานวิชาชีพและจรรยาบรรณที่กำหนด
- ออกและเพิกถอนใบอนุญาต: เป็นผู้พิจารณาออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพให้กับผู้มีคุณสมบัติ และมีอำนาจในการพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาต หากมีการประพฤติผิดจรรยาบรรณหรือฝ่าฝืนกฎระเบียบ
- ส่งเสริมและสนับสนุน: คุรุสภามีบทบาทในการส่งเสริม สนับสนุนผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษา รวมถึงการส่งเสริม พัฒนา และเสนอแนะให้กำหนดมาตรฐานและจรรยาบรรณในการประกอบวิชาชีพ
- รับรองคุณวุฒิ: รับรองปริญญา ประกาศนียบัตรของสถาบันการศึกษา และรับรองปริญญาบัตร/ความรู้/ประสบการณ์ และความชำนาญในการประกอบวิชาชีพ
- กำหนดนโยบายและแผนพัฒนาวิชาชีพ: วางแนวทางและแผนการพัฒนาวิชาชีพครูและบุคลากรทางการศึกษา
- ออกข้อบังคับคุรุสภา: มีอำนาจในการออกข้อบังคับต่างๆ เพื่อใช้ในการบริหารและควบคุมการดำเนินงาน
โครงสร้างและการบริหารงานของคุรุสภา
เพื่อให้ภารกิจอันใหญ่หลวงเหล่านี้สำเร็จลุล่วง คุรุสภามีโครงสร้างการบริหารงานที่ชัดเจน โดยมีคณะกรรมการสำคัญสองชุด ได้แก่:
1. คณะกรรมการคุรุสภา
- องค์ประกอบ: มีกรรมการทั้งหมด 39 คน ประกอบด้วยประธานกรรมการที่คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งจากผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความรู้และประสบการณ์สูงด้านการศึกษา มนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ หรือกฎหมาย นอกจากนี้ยังมีกรรมการโดยตำแหน่ง 8 คน, กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ 7 คน (ซึ่งแต่งตั้งจากผู้เชี่ยวชาญ 7 สาขา โดยอย่างน้อย 3 คนต้องเคยเป็นครู ผู้บริหารสถานศึกษา หรือผู้บริหารการศึกษา) และกรรมการที่มาจากผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษาอีก 19 คน
- วาระการดำรงตำแหน่ง: กรรมการคุรุสภามีวาระคราวละ 4 ปี และสามารถดำรงตำแหน่งได้ไม่เกิน 2 วาระติดต่อกัน
- อำนาจหน้าที่: คณะกรรมการคุรุสภามีอำนาจหน้าที่ในการบริหารและดำเนินการตามวัตถุประสงค์และอำนาจหน้าที่ของคุรุสภา รวมถึงการให้คำปรึกษาและแนะนำคณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพ การพิจารณาวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพ และการกำหนดนโยบายการบริหารงานให้ความเห็นชอบแผนดำเนินงานของสำนักงานเลขาธิการคุรุสภา
2. คณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพ
- องค์ประกอบ: มีกรรมการทั้งหมด 17 คน ประกอบด้วยประธานกรรมการที่รัฐมนตรีแต่งตั้งจากกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการคุรุสภา และยังมีกรรมการโดยตำแหน่ง 3 คน (เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน, เลขาธิการคณะกรรมการอาชีวศึกษา, และเลขาธิการคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา) รวมถึงกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิด้านการศึกษา การบริหาร และกฎหมาย และกรรมการจากคณาจารย์ในคณะครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์ และผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษาที่มีประสบการณ์ไม่น้อยกว่า 10 ปี
- วาระการดำรงตำแหน่ง: ดำรงตำแหน่งวาระละ 4 ปี ไม่เกิน 2 วาระติดต่อกัน
- อำนาจหน้าที่หลัก: มีหน้าที่สำคัญในการพิจารณาออก, พักใช้, หรือเพิกถอนใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ และควบคุมรักษามาตรฐานการประกอบวิชาชีพของผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษา รวมถึงการส่งเสริม ยกย่อง และพัฒนาวิชาชีพไปสู่ความเป็นเลิศ และพิจารณาหรือดำเนินการเรื่องอื่นตามที่รัฐมนตรีหรือคณะกรรมการคุรุสภามอบหมาย
สรุป: คุรุสภาหัวใจสำคัญของวิชาชีพครู
คุรุสภาจึงเป็นองค์กรที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อวิชาชีพครูและบุคลากรทางการศึกษาไทย การมีอยู่ของคุรุสภาช่วยยกระดับและธำรงไว้ซึ่งมาตรฐานวิชาชีพ ทำให้มั่นใจได้ว่าผู้ที่ก้าวเข้ามาเป็น “ครู” จะเป็นผู้ที่มีคุณภาพ มีความรู้ความสามารถ และมีคุณธรรม จริยธรรม ที่พร้อมจะสร้างสรรค์เยาวชนของชาติให้ “ดี เก่ง และมีความสุขได้อย่างสมบูรณ์ ครบถ้วน” การทำความเข้าใจคุรุสภาอย่างถ่องแท้ จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับครูทุกคน เพื่อร่วมกันพัฒนาวิชาชีพอันทรงเกียรตินี้ให้ก้าวหน้าต่อไป
