คํากล่าวบูชา ครู
(นำ) ปาเจราจริยา โหนติ (รับพร้อมกัน) คุณุตตรานุสาสกา (สวดทำนองสรภัญญะ)
(นำ) – ข้าขอประณตน้อมสักการ (รับ) บูรพคณาจารย์ ผู้กอปรประโยชน์ศึกษา ท่านผู้ประสาทวิชา อบรมจริยา แก่ข้าในกาลปัจจุบัน ข้าขอเคารพอภิวันท์ ระลึกคุณอนันต์ ด้วยใจนิยมบูชา ขอเดชกตเวทิตา อีกวิริยะพา ปัญญาให้เกิดแตกฉาน
ศึกษาสำเร็จทุกประการ อายุยืนนาน อยู่ในศีลธรรมอันดี ให้ได้เป็นเกียรติเป็นศรี ประโยชน์ทวี แก่ชาติ และประเทศไทย เทอญฯ
(นำสรุป) ปัญญาวุฑฒิกเร เต เต ทินโนวาเท นมามิหัง
ความหมายของ “ครู” และความสำคัญของวันไหว้ครู
คำว่า “ครู” มาจากคำว่า “ครุ” ซึ่งแปลว่าหนัก หมายถึงภาระหน้าที่อันหนักหนาที่ครูต้องแบกรับในการค้นคว้าหาความรู้และถ่ายทอดวิชาแก่ศิษย์ ความรับผิดชอบในการอบรมสั่งสอนของครูนั้นเทียบเท่ากับพ่อแม่ผู้ให้กำเนิด เพื่อให้ศิษย์เติบโตเป็นคนดีและมีความรู้ความสามารถในการดำเนินชีวิต วันไหว้ครูจึงเป็นโอกาสพิเศษที่ศิษย์จะได้แสดงความเคารพ กตัญญูกตเวที และขอบคุณครูบาอาจารย์ที่ได้ทุ่มเทแรงกายแรงใจในการสั่งสอนและเป็นผู้นำทางแห่งปัญญา นอกจากนี้ยังเป็นการสืบสานวัฒนธรรมและประเพณีอันดีงามที่สร้างความสัมพันธ์และความสามัคคีระหว่างครูกับศิษย์อีกด้วย
พิธีการและองค์ประกอบสำคัญในวันไหว้ครู
1. การจัดโต๊ะบูชาครู โดยประกอบด้วยพานไหว้ครูที่ประดับด้วยดอกไม้และสิ่งของมงคล ได้แก่
– ดอกมะเขือ สัญลักษณ์ของความมีความรู้ที่ลึกซึ้งและการรู้จักอ่อนน้อมถ่อมตน
– ดอกเข็ม สัญลักษณ์ของปัญญาเฉียบแหลมและความเฉลียวฉลาด
– ข้าวตอก สัญลักษณ์ของการเจริญเติบโตและความเพียรพยายาม
– หญ้าแพรก สัญลักษณ์ของความอ่อนน้อมถ่อมตนและความอดทน
2. การกล่าวคำไหว้ครูและคำปฏิญาณตนของศิษย์ เพื่อแสดงความเคารพและมุ่งมั่นที่จะเป็นศิษย์ที่ดี นำคำสอนของครูไปประพฤติปฏิบัติ
3. กิจกรรมพิเศษต่าง ๆ เพื่อแสดงความกตัญญูและเชิดชูเกียรติครู เช่น การมอบของที่ระลึก การแสดงความสามารถของนักเรียน เป็นต้น
บทสวดมนต์และคำไหว้ครู
ในพิธีไหว้ครู จะมีการสวดมนต์บูชาพระรัตนตรัยและกล่าวคำไหว้ครูที่ขึ้นต้นว่า “ปาเจราจริยา โหนติ คุณุตตรานุสาสกา” ซึ่งมีใจความว่า ข้าขอน้อมระลึกถึงพระคุณของครูบาอาจารย์ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาความรู้และอบรมสั่งสอนจริยธรรมแก่ข้าพเจ้า ขอกราบไหว้ด้วยความเคารพอย่างสูง
บทสรุป
วันไหว้ครูเป็นวันสำคัญที่แสดงถึงความกตัญญูและความเคารพที่ศิษย์มีต่อครูบาอาจารย์ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาและหล่อหลอมให้ศิษย์เป็นคนดีของสังคม เป็นวันที่สะท้อนถึงความสัมพันธ์อันงดงามระหว่างผู้ให้และผู้รับ อีกทั้งยังเป็นการสืบสานประเพณีและวัฒนธรรมอันดีงามของไทยที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์สืบไป
