พิธีไหว้ครูเป็นประเพณีสำคัญในวัฒนธรรมไทยที่จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในช่วงเปิดภาคเรียน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้นักเรียนได้แสดงความเคารพ กตัญญู และระลึกถึงพระคุณของครูบาอาจารย์ ซึ่งเป็นผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาให้แก่ศิษย์
หนึ่งในช่วงสำคัญของพิธีนี้ คือ การกล่าวคำไหว้ครู ซึ่งมีทั้งรูปแบบเรียบง่าย และแบบโบราณที่ใช้บทสวดภาษาไทย-บาลี โดยเฉพาะบท “ปาเจรา” ที่ยังคงใช้กันแพร่หลายในหลายโรงเรียนทั่วประเทศ
คำไหว้ครู “ปาเจรา” ฉบับปี 2568 (ใช้ได้ทุกระดับชั้น)
คำไหว้ครู สำหรับใช้ในการนำกล่าวหน้าโต๊ะหมู่บูชา ปี 2568
ปาเจราจะริยาโหนติ คุณฺตตะรา
(นักเรียนทุกคนรับพร้อมกัน) ทั้งท่านผู้ประสาทวิชา บูรพคณาจารย์ อบรมจริยา
ข้าฯ ขอเคารพอภิวันท์ ระลึกคุณอนันต์
ขอเดช กตเวทิตา อีกวิริยะพา
ศึกษาสำเร็จทุกประการ อายุยืนนาน
ให้ได้เป็นเกียรติเป็นศรี ประโยชน์ทวี
(หัวหน้ากล่าวคาถาไหว้ครูตอนจบ)
ปัญญาวุทฒิ กะเรเต เต ทินโนวาเท นะมามิหังฯ
คำปฏิญาณตน
เราคนไทย ใจกตัญญู รู้คุณชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์
เรานักเรียน จักต้องประพฤติตน ให้อยู่ในระเบียบวินัย ของโรงเรียน
เรานักเรียน จักต้องไม่ทำตน ให้เป็นที่เดือดร้อน แก่ตนเอง และผู้อื่น
เนื้อเพลง พระคุณที่สาม รวมศิลปิน
ครูบาอาจารย์ ที่ท่านประทานความรู้มาให้
อบรมจิตใจ ให้รู้ผิดชอบชั่วดี
ก่อนจะนอนสวดมนต์อ้อนวอนทุกที
ขอกุศลบุญบารมีส่งเสริมครูนี้ให้ร่มเย็น
ครูมีบุญคุณจะต้องเทิดทูลเอาไว้เหนือเกล้า
ท่านสั่งสอนเรา อบรมให้เราไม่เว้น
ท่านอุทิศ ไม่คิดถึงความยากเย็น
สอนให้รู้จัดเจน เฝ้าแนะ เฝ้าเน้น มิได้อำพราง
* พระคุณที่สาม งดงามแจ่มใส
แต่ว่าใครหนอใคร เปรียบเปรยครูไว้ว่าเป็นเรือจ้าง
ถ้าหากจะคิด ยิ่งคิดยิ่งเห็นว่าผิดทาง
มีใครไหนบ้างแนะนำแนวทางอย่างครู
บุญเคยทำมาตั้งแต่ปางใด เรายกให้ท่าน
ตั้งใจกราบกราน เคารพคุณท่าน กตัญญู
โรคและภัย อย่ามาแผ้วพานคุณครู
ขอกุศลผลบุญค้ำชู ให้ครูมีสุขชั่วนิรันดร
(ซ้ำ *)
ให้ครูมีสุขชั่วนิรันดร
แนวทางการใช้ในพิธีไหว้ครู
- สามารถนำบทนี้ไปใช้ในการฝึกซ้อมก่อนวันพิธีจริง
- สามารถใส่ในแผ่นพับพิธีกรรม หรือโสตทัศนูปกรณ์ต่าง ๆ
- เหมาะสำหรับนักเรียนระดับประถม มัธยม หรือวิทยาลัย
แนะนำเพิ่มเติมสำหรับการจัดพิธีไหว้ครู
- จัดโต๊ะหมู่บูชาพร้อมพานไหว้ครูให้เรียบร้อย
- ฝึกซ้อมการกล่าวคำปาเจราล่วงหน้า
- เปิดเพลงบรรเลงไทยประกอบเพื่อเพิ่มบรรยากาศแห่งความเคารพ
- ครูสามารถบอกเล่าความหมายของบทปาเจราให้นักเรียนเข้าใจลึกซึ้งยิ่งขึ้น
บทปาเจราไม่ใช่เพียงบทสวด หากแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งความเคารพ ความผูกพัน และความกตัญญูที่ศิษย์มีต่อครูผู้สั่งสอน
อย่าลืมถ่ายทอดความรู้สึกนั้นให้ถึงใจผู้เรียน และสืบสานประเพณีไหว้ครูให้คงอยู่ในสังคมไทยอย่างงดงาม
สามารถดาวน์โหลดไฟล์คำไหว้ครูฉบับ PDF ได้จากเว็บไซต์โรงเรียนหรือเพจการศึกษาในพื้นที่ หรือจัดพิมพ์เองเพื่อใช้ในการฝึกซ้อม
ติดตามบทความดี ๆ เพิ่มเติมเกี่ยวกับกิจกรรมในโรงเรียนและวัฒนธรรมการศึกษาของไทยได้ที่ www.การศึกษาไทย.com
