เศษส่วนบอกปริมาณเมื่อเทียบกับหนึ่งหน่วย เช่น 3/8 ของแถบกระดาษ หมายถึงเลือกมา 3 ส่วนจากแถบทั้งแถบที่แบ่งเป็น 8 ส่วนเท่ากัน ใบงานนี้เริ่มจากการอ่านภาพ แล้วฝึกเขียนเศษส่วน วาดภาพ และตรวจคำอธิบายที่คลาดเคลื่อน
ระดับ: ป.3-4 หรือผู้เรียนที่เริ่มเรียนเศษส่วน · เวลา: 25-30 นาที
จุดประสงค์: ระบุหนึ่งหน่วย เขียนเศษส่วนจากส่วนที่เท่ากัน และอธิบายได้ว่าเหตุใดบางภาพจึงนับช่องแทนเศษส่วนไม่ได้
แบบฝึกต้นฉบับสำหรับการเรียนรู้ ไม่ใช่ข้อสอบจริงหรือชุดที่หน่วยงานรับรอง ระดับชั้นเป็นข้อเสนอในการนำไปใช้ ไม่ใช่คำรับรองการเทียบมาตรฐานหลักสูตร
หลักการก่อนทำแบบฝึก
- กำหนดก่อนว่าอะไรคือหนึ่งหน่วย เช่น แถบกระดาษทั้งแถบ ไม่ใช่เฉพาะส่วนที่ระบาย
- ตัวส่วนบอกจำนวนส่วนเท่า ๆ กันทั้งหมดในหนึ่งหน่วย ตัวเศษบอกจำนวนส่วนที่เลือก
- ก่อนนับช่อง ต้องตรวจว่าทุกส่วนมีขนาดเท่ากัน ถ้าเป็นกลุ่มสิ่งของ ให้บอกชัดว่ากำลังนับจำนวนชิ้น ไม่ใช่น้ำหนักหรือพื้นที่
ตัวอย่างทำให้ดู
ตัวอย่าง: แถบหนึ่งแบ่งเป็น 6 ช่องเท่ากัน ระบาย 2 ช่อง หนึ่งหน่วยคือแถบทั้งแถบ จึงเขียนได้ 2/6 อ่านว่าสองส่วนหก ช่องที่ไม่ระบายมี 4 ช่อง จึงเป็น 4/6 ทั้งสองส่วนรวมกันครบ 6/6 หรือหนึ่งแถบ ชุดนี้ยังไม่บังคับให้ย่อเศษส่วน
ภาพแทนส่วนที่ระบาย (ช่องทุกช่องเท่ากัน): ▨ ▨ □ □ □ □ = 2/6 ของแถบ
โจทย์ต้นฉบับ 8 ข้อ
ลองตอบพร้อมเหตุผลก่อนอ่านเฉลย จะเขียนในสมุดหรือพิมพ์ PDF ท้ายบทก็ได้
ข้อ 1
แถบกระดาษทั้งแถบเป็นหนึ่งหน่วย ภาพข้อ 1 แบ่งเป็น 8 ช่องเท่ากัน ระบายไว้ 3 ช่อง เขียนเศษส่วนที่ระบาย พร้อมบอกว่าตัวเศษและตัวส่วนหมายถึงอะไร
ภาพข้อ 1 (ช่องทุกช่องเท่ากัน): ▨ ▨ ▨ □ □ □ □ □
ข้อ 2
ริบบิ้นหนึ่งเส้นแบ่งเป็น 5 ส่วนยาวเท่ากัน ใช้ไป 2 ส่วน ส่วนที่เหลือเป็นเศษส่วนเท่าไรของริบบิ้นเดิม
ข้อ 3
วาดสี่เหลี่ยมหนึ่งรูป แบ่งเป็น 4 ส่วนที่มีพื้นที่เท่ากัน แล้วระบายให้ได้ 3/4
ข้อ 4
กล่องหนึ่งมีลูกแก้ว 10 ลูก เป็นสีขาว 4 ลูก ที่เหลือสีดำ ลูกแก้วสีขาวเป็นเศษส่วนเท่าไรของจำนวนลูกแก้วทั้งกล่อง
ข้อ 5
กระดาษหนึ่งแผ่นถูกตัดเป็น 4 ชิ้นที่มีพื้นที่ไม่เท่ากัน นิดหยิบมา 1 ชิ้นแล้วบอกว่าได้ 1/4 ของพื้นที่กระดาษเดิม สรุปเช่นนี้ได้ทันทีหรือไม่ เพราะอะไร
ข้อ 6
แถบหนึ่งแบ่งเป็น 6 ช่องเท่ากัน ระบาย 5 ช่อง ก้องตอบว่าส่วนที่ระบายคือ 5/1 เพราะเหลือช่องว่าง 1 ช่อง ช่วยแก้คำตอบและอธิบาย
ข้อ 7
แถบ ก และแถบ ข ยาวเท่ากัน แถบ ก แบ่งเป็น 4 ส่วนเท่ากัน ระบาย 2 ส่วน แถบ ข แบ่งเป็น 8 ส่วนเท่ากัน ระบาย 4 ส่วน ส่วนที่ระบายยาวเท่ากันหรือไม่ อธิบายโดยไม่ดูเฉลย
ข้อ 8
แต่งสถานการณ์ที่แสดง 2/3 หนึ่งเรื่อง ระบุหนึ่งหน่วยและเหตุผลที่แบ่งเป็นส่วนเท่ากัน
เฉลยพร้อมเหตุผลและแนวตรวจ
เฉลยข้อ 1
3/8; ตัวเศษ 3 คือช่องที่ระบาย ตัวส่วน 8 คือช่องเท่ากันทั้งหมดในแถบ
นับจากทั้งแถบ ไม่ใช้ 5 ช่องที่เหลือเป็นตัวส่วน และไม่สลับเป็น 8/3
เฉลยข้อ 2
3/5 ของริบบิ้นเดิม
เหลือ 5 – 2 = 3 ส่วนจากทั้งหมด 5 ส่วน คำถามถามส่วนที่เหลือ จึงไม่ตอบ 2/5
เฉลยข้อ 3
ระบาย 3 ส่วนจาก 4 ส่วนที่มีพื้นที่เท่ากัน
แบ่งเป็นแถบเท่ากันหรือเป็นตาราง 2 × 2 ก็ได้ ตรวจพื้นที่แต่ละส่วนก่อนตรวจจำนวนส่วนที่ระบาย
เฉลยข้อ 4
4/10 ของจำนวนลูกแก้วทั้งกล่อง (ตอบ 2/5 พร้อมเหตุผลได้เช่นกัน)
หนึ่งกลุ่มมี 10 ลูก เลือกสีขาว 4 ลูก ข้อนี้เปรียบเทียบจำนวนลูก ไม่ได้เปรียบเทียบน้ำหนักหรือขนาดลูกแก้ว
เฉลยข้อ 5
สรุปไม่ได้ทันที
การนับ 1 ชิ้นจาก 4 ชิ้นใช้แทนสัดส่วนพื้นที่ไม่ได้เมื่อชิ้นไม่เท่ากัน ต้องรู้พื้นที่ของชิ้นที่หยิบเทียบกับทั้งแผ่น
เฉลยข้อ 6
ต้องเป็น 5/6
ตัวส่วนใช้จำนวนช่องเท่ากันทั้งหมด 6 ช่อง ไม่ใช่จำนวนช่องว่าง 1 ช่อง ส่วนที่ยังว่างจึงเป็น 1/6
เฉลยข้อ 7
เท่ากัน เพราะทั้งคู่ระบายครึ่งแถบ: 2/4 = 4/8
เมื่อแถบเดิมยาวเท่ากัน การแบ่งแต่ละส่วนของแถบ ก ออกเป็นสองส่วนจะได้ 8 ส่วน และส่วนที่ระบายกลายเป็น 4 ส่วน ปริมาณที่ระบายไม่เปลี่ยน
เฉลยข้อ 8
ตัวอย่าง: ริบบิ้นหนึ่งเส้นแบ่งเป็น 3 ส่วนยาวเท่ากัน ใช้ไป 2 ส่วน จึงใช้ 2/3 ของริบบิ้นเดิม
ยอมรับเรื่องอื่นเมื่อระบุหนึ่งหน่วย แบ่งเป็น 3 ส่วนเท่ากัน และเลือก 2 ส่วนครบทั้งสามเงื่อนไข
ข้อผิดพลาดที่ควรใช้คุยต่อ
ถ้าสลับตัวเศษกับตัวส่วน ให้ชี้ทั้งแถบก่อนชี้ส่วนที่เลือก ถ้าใช้จำนวนส่วนที่เหลือเป็นตัวส่วน ให้เติมประโยค ‘ทั้งหมดมี … ส่วนเท่ากัน’ ถ้าตอบข้อ 5 ว่าได้ทันที ให้ทดลองตัดกระดาษชิ้นใหญ่หนึ่งชิ้นกับชิ้นเล็กสามชิ้นแล้วเทียบพื้นที่
วิธีใช้สำหรับครูและผู้ปกครอง
ใช้ 5 นาทีอธิบายตัวอย่าง 15-20 นาทีทำข้อ 1-8 และ 5 นาทีคุยเหตุผล ครูหรือผู้ปกครองถามว่า ‘หนึ่งหน่วยคืออะไร’ ก่อนช่วยบอกคำตอบ สำหรับผู้เริ่มเรียน แบ่งทำข้อ 1-4 ก่อน แล้วใช้ข้อ 5-8 ในรอบถัดไป
แนวทางตรวจคำตอบ
ข้อ 1-8 ข้อละ 2 คะแนน: คำตอบหรือภาพถูก 1 คะแนน และเหตุผลหรือการแสดงส่วนเท่ากันถูก 1 คะแนน รวม 16 คะแนน ใช้ดูจุดที่ต้องทบทวน ไม่กำหนดเป็นเกณฑ์ผ่านมาตรฐาน ข้อ 8 รับคำตอบต่างจากตัวอย่างที่ครบเงื่อนไข
หลังตรวจ ให้เลือกข้อที่ยังอธิบายไม่ได้หนึ่งข้อ ทำใหม่โดยไม่ดูเฉลย แล้วบอกว่าครั้งแรกเข้าใจคลาดเคลื่อนตรงไหน ไม่ใช้คะแนนชุดสั้นนี้แทนผลประเมินทั้งวิชา
ดาวน์โหลดใบงาน PDF พร้อมเฉลย
ดาวน์โหลดใบงาน ความหมายของเศษส่วน พร้อมเฉลย (PDF, 6 หน้า)
ไฟล์ A4 จำนวน 6 หน้า: หน้า 1 หลักการ/บทอ่านและตัวอย่าง หน้า 2-3 ใบงานมีพื้นที่เขียน หน้า 4-5 เฉลย หน้า 6 คู่มือครูและแนวตรวจ พิมพ์ขาวดำได้ เลือกพิมพ์เฉพาะหน้า 1-3 หากยังไม่ต้องการแจกเฉลย
ที่มาและขอบเขต
การศึกษาไทยจัดทำแบบฝึกและคำอธิบายต้นฉบับชุดนี้เมื่อ 5 ตุลาคม 2569 สถานการณ์และบุคคลเป็นเรื่องสมมติเพื่อการเรียนรู้
เรียนรู้เพิ่มเติม: สสวท. Project 14 มีบทเรียนให้เลือกระดับชั้น แหล่งนี้เป็นช่องทางเรียนต่อ ไม่ใช่ผู้จัดทำหรือรับรองใบงานชุดนี้
