แบบฝึกการประเมินระหว่างเรียนชุดนี้ชวนฝึกเลือกหลักฐานให้ตรงเป้าหมาย แล้วตัดสินใจว่าจะสอนต่ออย่างไร มีสถานการณ์ต้นฉบับ 5 ข้อพร้อมเฉลยอธิบายทุกตัวเลือก เหมาะกับผู้ทบทวนวิชาการศึกษาและครูที่ต้องการฝึกคิดจากเหตุการณ์ในห้องเรียน
โจทย์ทั้งหมดจัดทำขึ้นเพื่อการฝึก ไม่ใช่ข้อสอบจริงหรือข้อสอบที่หน่วยงานจัดสอบรับรอง ให้เลือกคำตอบที่เหมาะที่สุดตามเงื่อนไขที่ระบุ ก่อนเปิดอ่านเฉลย หากต้องการทบทวนแนวคิดก่อนทำ อ่านคู่มือ Formative Assessment
วิธีใช้แบบฝึก
- อ่านว่าเป้าหมายของครูในสถานการณ์คืออะไร
- เลือกคำตอบหนึ่งข้อ แล้วเขียนเหตุผลของตนเองสั้น ๆ
- เปิดเฉลย เปรียบเทียบว่าตัวเลือกนั้นให้หลักฐานที่ต้องการจริงหรือไม่
- เขียนสิ่งที่ครูควรทำหลังได้คำตอบของผู้เรียน
การประเมินระหว่างเรียนไม่ได้ขึ้นกับชื่อเครื่องมือเพียงอย่างเดียว จุดสำคัญคือใช้ข้อมูลเกี่ยวกับการเรียนรู้เพื่อให้ข้อมูลย้อนกลับและปรับการสอนระหว่างกระบวนการเรียนรู้ ตามคำอธิบายของ Eberly Center แห่ง Carnegie Mellon University ที่อ้างอิงท้ายบทความ
ข้อ 1: อยากรู้ว่าใครยังสับสนเรื่องเศษส่วน
หลังสอนเปรียบเทียบเศษส่วน ครูต้องการรู้วิธีคิดของนักเรียนแต่ละคนก่อนจัดกิจกรรมฝึกต่อ ห้องเรียนมีกระดาษเพียงพอและนักเรียนเขียนคำตอบสั้นได้ วิธีใดให้หลักฐานตรงเป้าหมายที่สุด
ก. ถามทั้งห้องว่าเข้าใจหรือไม่ แล้วเริ่มบทใหม่เมื่อส่วนใหญ่พยักหน้า
ข. ให้ทุกคนเปรียบเทียบ 1/3 กับ 1/4 พร้อมวาดภาพหรือเขียนเหตุผลด้วยตนเอง
ค. ให้นักเรียนที่ตอบเก่งหนึ่งคนอธิบายหน้าชั้น แล้วถือว่าห้องพร้อมไปต่อ
ง. นับจำนวนผู้ที่คัดลอกตัวอย่างในสมุดครบ
เปิดเฉลยข้อ 1
ตอบ ข. ครูได้ทั้งคำตอบและเหตุผลรายบุคคล จึงแยกผู้ที่เข้าใจจากผู้ที่จำคำตอบได้ สำหรับเศษส่วนที่มีตัวเศษเท่ากันและใช้หน่วยทั้งหมดขนาดเดียวกัน 1/3 มากกว่า 1/4
- ก. บอกความรู้สึกว่าเข้าใจ แต่ยังไม่แสดงการเปรียบเทียบจริง
- ข. ทำให้เห็นว่าผู้เรียนพิจารณาขนาดส่วนย่อยอย่างไร
- ค. ให้หลักฐานของคนที่ตอบ ไม่ใช่ทุกคน
- ง. ความครบของสมุดไม่ยืนยันว่าอธิบายแนวคิดได้
สอนต่อ: หากพบผู้เรียนใช้กฎว่าเลขตัวส่วนใหญ่กว่าจึงมีค่ามากกว่า ให้เปรียบเทียบภาพที่ใช้หน่วยทั้งหมดเท่ากัน แล้วตรวจอีกครั้งด้วยคู่เศษส่วนใหม่
ข้อ 2: คะแนนเท่ากัน แต่ควรฝึกเหมือนกันหรือไม่
นักเรียนสองคนทำแบบฝึกบวกเศษส่วนได้ 3 จาก 5 ข้อเท่ากัน คนแรกผิดเพราะบวกตัวส่วนเข้าด้วยกัน ส่วนคนที่สองเลือกตัวส่วนร่วมถูกแต่คำนวณตัวเศษพลาด ครูมีเวลาช่วยเป็นกลุ่มย่อย ควรเริ่มอย่างไร
ก. ให้ทั้งสองคัดสูตรเดียวกันสิบรอบ เพราะคะแนนเท่ากัน
ข. ให้ทำข้อที่ยากขึ้นทันที เพื่อชดเชยคะแนนที่หายไป
ค. แยกกิจกรรมตามจุดผิด คนแรกฝึกความหมายของหน่วยส่วน คนที่สองตรวจขั้นคำนวณ แล้วให้ลองข้อใหม่
ง. เปลี่ยนคะแนนให้เท่าค่าเฉลี่ยห้อง เพื่อไม่ให้ผู้เรียนเสียกำลังใจ
เปิดเฉลยข้อ 2
ตอบ ค. สถานการณ์ให้หลักฐานว่าจุดติดขัดต่างกัน จึงควรตอบสนองต่อสาเหตุแล้วตรวจว่าแก้ได้หรือยัง
- ก. ใช้คะแนนรวมแทนการดูวิธีคิด และการคัดสูตรไม่แสดงว่าเข้าใจ
- ข. ยังไม่จัดการจุดที่ผิดก่อนเพิ่มความซับซ้อน
- ค. เชื่อมหลักฐานกับกิจกรรมและมีการตรวจใหม่
- ง. เปลี่ยนตัวเลขคะแนนโดยไม่ได้ช่วยให้เรียนรู้สิ่งที่ยังทำไม่ได้
สอนต่อ: กลุ่มช่วยเหลือควรปรับได้ตามหลักฐานรอบใหม่ ไม่ติดป้ายความสามารถถาวรจากแบบฝึกชุดเดียว
ข้อ 3: งานกลุ่มเสร็จดี แต่ยังไม่รู้ว่าแต่ละคนทำได้หรือไม่
กลุ่มนักเรียนส่งคำตอบการอ่านกราฟได้ถูกต้อง ครูต้องการตรวจว่าแต่ละคนอธิบายข้อมูลจากกราฟได้เอง ก่อนให้ทำงานรายบุคคลในคาบถัดไป ควรเก็บหลักฐานเพิ่มแบบใด
ก. ให้แต่ละคนตอบคำถามจากกราฟใหม่สั้น ๆ พร้อมชี้ข้อมูลที่ใช้ โดยจัดรูปแบบให้อ่านได้ชัด
ข. ให้หัวหน้ากลุ่มรับรองว่าสมาชิกทุกคนเข้าใจ
ค. ใช้คะแนนงานกลุ่มเป็นหลักฐานรายบุคคลเพียงอย่างเดียว
ง. ให้ผู้เรียนเลือกสีตกแต่งกราฟที่ชอบที่สุด
เปิดเฉลยข้อ 3
ตอบ ก. งานใหม่ขนาดสั้นที่ทำด้วยตนเองตรงกับสิ่งที่ครูต้องการตรวจ และการชี้ข้อมูลช่วยให้เห็นที่มาของคำตอบ
- ก. เก็บหลักฐานรายบุคคลของทักษะเป้าหมาย
- ข. เป็นคำรับรองของเพื่อน ไม่ใช่การแสดงความเข้าใจของเจ้าตัว
- ค. ผลงานร่วมอาจซ่อนความแตกต่างของสมาชิก
- ง. ความชอบด้านการตกแต่งไม่ตอบคำถามเรื่องการอ่านกราฟ
สอนต่อ: ถ้าคำตอบผิด ให้ตรวจว่าติดเรื่องสเกล การอ่านแกน หรือการอ้างข้อมูล ก่อนเลือกแบบฝึกเสริม
ข้อ 4: ข้อมูลย้อนกลับแบบไหนนำไปแก้งานได้
เป้าหมายงานเขียนคือเสนอข้อสรุปโดยใช้หลักฐานสนับสนุน นักเรียนเขียนข้อสรุปแล้วแต่ยังไม่ยกข้อมูล ครูมีเวลาให้นักเรียนแก้ร่างก่อนส่ง ข้อความใดตรงกับจุดที่ต้องพัฒนาที่สุด
ก. ดีมาก ตั้งใจต่อไป
ข. งานยังไม่ดี อ่านใหม่ทั้งหมด
ค. ให้คะแนนผ่าน แล้วข้ามไปงานถัดไปโดยไม่แก้ร่าง
ง. ข้อสรุปของเธอชัดแล้ว เลือกข้อมูลหนึ่งชิ้นจากบทอ่าน แล้วอธิบายว่าข้อมูลนั้นสนับสนุนข้อสรุปอย่างไร
เปิดเฉลยข้อ 4
ตอบ ง. ระบุส่วนที่ทำได้ จุดที่ยังขาด และการกระทำถัดไปที่ตรงกับเป้าหมาย โดยยังให้ผู้เรียนเป็นผู้เลือกและอธิบายหลักฐาน
- ก. ให้กำลังใจได้ แต่ไม่ระบุว่าจะปรับส่วนใด
- ข. กว้างเกินไปจนไม่เห็นงานถัดไปที่ทำได้ชัด
- ค. ไม่มีโอกาสใช้ข้อมูลเพื่อพัฒนาร่างในสถานการณ์นี้
- ง. เชื่อมเกณฑ์กับการแก้ไขที่ตรวจได้
สอนต่อ: หลังแก้ร่าง ตรวจทั้งความเกี่ยวข้องของข้อมูลและคำอธิบาย ไม่ดูเพียงว่ามีประโยคเพิ่มขึ้นหรือไม่
ข้อ 5: เก็บคำตอบปลายคาบแล้ว ทำอะไรต่อ
ครูอ่านคำตอบปลายคาบพบว่านักเรียนจำนวนหนึ่งยังอธิบายการระเหยว่าเกิดได้เฉพาะเมื่อน้ำเดือด ครูต้องวางแผนคาบถัดไป วิธีใดใช้ผลประเมินเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ชัดที่สุด
ก. เก็บกระดาษไว้เป็นหลักฐานการใช้เครื่องมือ แล้วสอนตามแผนเดิมทั้งหมด
ข. นำตัวอย่างผ้าเปียกที่แห้งในอุณหภูมิห้องมาให้พิจารณา ชวนอธิบายใหม่ แล้วใช้สถานการณ์อื่นตรวจความเข้าใจซ้ำ
ค. แจ้งจำนวนผู้ตอบผิดอย่างเดียวโดยไม่อธิบายเพิ่มเติม
ง. ให้ท่องเฉพาะคำตอบของข้อเดิม แล้วถือว่าทุกคนเข้าใจทันที
เปิดเฉลยข้อ 5
ตอบ ข. ครูใช้ความเข้าใจคลาดเคลื่อนที่พบเลือกกิจกรรม แล้วตรวจการอธิบายกับสถานการณ์ใหม่ การระเหยเกิดได้โดยไม่ต้องรอให้น้ำเดือด
- ก. มีการเก็บข้อมูลแต่ยังไม่ใช้ปรับการเรียนรู้
- ข. มีทั้งการตีความหลักฐาน การตอบสนอง และการตรวจใหม่
- ค. จำนวนคนตอบผิดไม่บอกวิธีแก้ความเข้าใจ
- ง. การจำคำตอบเดิมยังไม่ยืนยันว่าจะอธิบายเหตุการณ์อื่นได้
อ่านต่อเรื่องการออกแบบ Exit Ticket และใช้ผลวางแผนคาบถัดไป
แบบบันทึกหลังฝึก ใช้ต่อได้ทันที
คัดลอกข้อความต่อไปนี้ลงสมุดหรือเอกสารของตนเอง ใช้กับข้อที่ยังอธิบายเหตุผลไม่ได้ แม้เลือกคำตอบถูกก็ตาม
ข้อที่: __________
เป้าหมายการเรียนรู้ในสถานการณ์: __________
หลักฐานที่ต้องการเห็นจากผู้เรียน: __________
เหตุผลที่ฉันเลือกคำตอบนี้: __________
ตัวเลือกที่เกือบเลือก และเหตุผลที่ยังไม่เหมาะ: __________
หลังได้คำตอบของผู้เรียน ครูจะทำอะไรต่อ: __________
จะตรวจอย่างไรว่าผู้เรียนเข้าใจดีขึ้น: __________
เฉลยย่อ: 1 ข · 2 ค · 3 ก · 4 ง · 5 ข จำนวนข้อที่ถูกใช้ตรวจแบบฝึกชุดนี้เท่านั้น ไม่ใช่คะแนนคาดการณ์ผลสอบหรือเครื่องวัดความพร้อมประกอบวิชาชีพ
ใช้ร่วมกับหน้ารวมแนวข้อสอบใบประกอบวิชาชีพครูเพื่อเลือกหัวข้อทบทวนอื่น ส่วนข้อที่ผิดให้บันทึกเหตุผลก่อนกลับไปฝึกใหม่
แหล่งอ้างอิงแนวคิด
- Eberly Center, Carnegie Mellon University: Formative vs Summative Assessment — ใช้ประกอบคำอธิบายจุดมุ่งหมายของการประเมินระหว่างเรียน
สถานการณ์ ตัวเลือก เฉลย และแบบบันทึกในหน้านี้เป็นผลงานต้นฉบับของการศึกษาไทย.com แหล่งอ้างอิงไม่ได้รับรองโจทย์หรือเฉลยชุดนี้
