การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2

ชื่อเรื่อง           การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชน
เป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2
ผู้วิจัย             นางสาวชวัณรัตน์ อ้อยฉิมพลี
ปีที่วิจัย           ปีการศึกษา 2565 – 2566
 
บทคัดย่อ
        การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันและสภาพพึงประสงค์ของการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2  2) เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 3) เพื่อทดลองใช้รูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 4) เพื่อประเมินรูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 การดำเนินการวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ระยะ ได้แก่  ระยะที่ 1 ศึกษาองค์ประกอบ สภาพปัจจุบันและความต้องการจำเป็นของการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 แบ่งเป็น 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ศึกษาองค์ประกอบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 โดยการวิเคราะห์เอกสาร และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง 2) ตรวจสอบความเหมาะสมขององค์ประกอบรูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2  โดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 5 ท่าน เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบตรวจสอบความเหมาะสมแบบมาตราส่วนประเมินค่า 5 ระดับ สถิติที่ใช้ คือ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 3) ศึกษาสภาพปัจจุบันและความต้องการจำเป็นของการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2  โดยกลุ่มประชากร ได้แก่ ประชากร คือ ประชาชนในชุมชน ผู้บริหารสถานศึกษา ครูและบุคลากรทางการศึกษาในโรงเรียน พระและอุบาสก อุบาสิกาในวัด ผู้นำชุมชน ตัวแทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตัวแทนผู้ปกครอง ศิษย์เก่า สถานประกอบการของชุมชนที่อยู่ในเขตพื้นที่บริการของโรงเรียนบ้านวังชะโอน ตำบลวังชะโอน อำเภอบึงสามัคคี จังหวัดกำแพงเพชร จำนวน 219 คน  เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามสภาพปัจจุบันและสภาพที่พึงประสงค์แบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ สถิติที่ใช้ คือ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และดัชนีลำดับความสำคัญของความต้องการจำเป็น ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 แบ่งเป็น 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ยกร่างรูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 โดยการประชุมเชิงปฏิบัติการร่วมกับผู้บริหารสถานศึกษา หัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้ และคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน จำนวนทั้งสิ้น 14 คน เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบบันทึกการยกร่างรูปแบบ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา 2) ตรวจสอบร่างรูปแบบการบริหารจัดการด้วยระบบประกันคุณภาพภายในสถานศึกษาเพื่อพัฒนาความเป็นเลิศของผู้เรียนโรงเรียนบ้านวังชะโอน โดยการสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) กับผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 ท่าน เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบประเมินร่างรูปแบบฯ แบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ  สถิติที่ใช้ คือ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 3) ประชุมรับฟังความคิดเห็นของครูผู้สอนภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2566 จำนวน 17 คน ต่อรูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามความคิดเห็น แบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ สถิติที่ใช้ คือ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ระยะที่ 3 ทดลองใช้และศึกษาผลการใช้รูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2  เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถาม การบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน แบบบันทึกคุณภาพผู้เรียน และแบบสอบถามความพึงพอใจของครูต่อรูปแบบฯ สถิติที่ใช้ คือ ค่าเฉลี่ย ค่าร้อยละ และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ระยะที่ 4 ประเมินรับรองและปรับปรุงรูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 โดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 5 ท่าน เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบประเมินรับรองรูปแบบฯ แบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ เพื่อประเมินค่าความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ สถิติที่ใช้ คือ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัยพบว่า

1. การบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) กลยุทธ์การสร้างเครือข่าย 2) การนิเทศร่วมใจ 3) การบริหารจัดการเชิงรุก และ4) แหล่งเรียนรู้เชิงนวัตกรรม ซึ่งทั้ง 4 องค์ประกอบมีความเหมาะสมโดยรวม อยู่ในระดับมากที่สุด (=4.84, S.D.=0.36)  ตามความคิดเห็นของท่านผู้ทรงคุณวุฒิ

ผลการศึกษาสภาพปัจจุบันและสภาพที่พึงประสงค์การบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2  พบว่าสภาพปัจจุบันโดยรวมอยู่ในระดับมาก (=4.36 , =0.81) และสภาพที่พึงประสงค์ โดยรวม อยู่ในระดับมากที่สุด  (=4.66, =0.60) เมื่อพิจารณาตามค่าความต้องการจำเป็น พบว่า องค์ประกอบที่มีความต้องการจำเป็นมากที่สุด คือ การบริหารจัดการ     เชิงรุก (PNImodified =0.09)  ส่วนองค์ประกอบที่มีความ ต้องการจำเป็นน้อยที่สุดเท่ากัน                    2 องค์ประกอบ คือ การนิเทศร่วมใจ และแหล่งเรียนรู้เชิงนวัตกรรม (PNImodified =0.05)

1. การบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 ตามความคิดเห็นของผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 ท่าน พบว่า ความเหมาะสมของรูปแบบโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (=4.71, =0.55) และความคิดเห็นของครูและบุคลากรโรงเรียนบ้านวังชะโอน รูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้าน วังชะโอน โดยรวมมีความคิดเห็น อยู่ในระดับมากที่สุด (=4.71, =0.55)
2. ผลการดำเนินงานตามรูปแบบการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน เพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 พบว่า โรงเรียนและชุมชนมีเป้าหมายร่วมกันเกิดกระบวนการทำงานที่มีการมีส่วนร่วมมีแผนพัฒนาการศึกษามีความสอดคล้องกับบริบทชุมชนการนิเทศเพื่อการพัฒนา ครูรู้สึกสบายใจและได้รับการสนับสนุน คุณภาพการสอนดีขึ้น โรงเรียนมีทีมขับเคลื่อนที่ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทุกฝ่ายมีบทบาทที่ชัดเจน สามารถรับมือกับปัญหาได้รวดเร็วขึ้น โรงเรียนแหล่งเรียนรู้ถูกจัดการอย่างเป็นระบบ นักเรียนสามารถเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ได้ง่ายขึ้น ทรัพยากรการเรียนรู้ถูกใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่ คะแนนเฉลี่ยผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน พบว่า ค่าคะแนนเฉลี่ยด้านคุณภาพผู้เรียน โดยรวมปีการศึกษา 2566 เพิ่มขึ้นจากปีการศึกษา 2565 อยู่ที่ 1.08 คิดเป็นร้อยละ 86.96 และผลการประเมินคุณลักษณะอันพึงประสงค์ พบว่าโดยรวมปีการศึกษา 2566 เพิ่มขึ้นจากปีการศึกษา 2565 อยู่ที่ 1.00 คิดเป็นร้อยละ 87.75  

ความพึงพอใจของครูและบุคลากรต่อการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดย  ใช้ชุมชนเป็นฐาน เพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2  โดยรวมมีความพึงพอใจ อยู่ในระดับ มากที่สุด (=4.71, =0.55)

1. ผลการประเมินรับรองและปรับปรุงรูปแบบ โดยผู้ทรงคุณวุฒิพบว่า การบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โรงเรียนบ้านวังชะโอน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2 มีความเป็นประโยชน์และความเป็นไปได้ในระดับมากที่สุด