“วันครู” กับ “วันไหว้ครู” จริง ๆ แล้วเป็นคนละวัน คนละจุดประสงค์ แต่เกี่ยวข้องกับ “การระลึกถึงพระคุณครู” เหมือนกันทั้งหมด เพียงแต่อยู่คนละระดับ คือระดับชาติ กับระดับโรงเรียน
“วันครู” คือวันไหน และมีไว้ทำอะไร
วันครูแห่งชาติของไทยตรงกับวันที่ 16 มกราคมของทุกปี เป็นวันสำคัญทางการศึกษาที่ตั้งขึ้นเพื่อระลึกถึงพระคุณบูรพาจารย์ ยกย่องเชิดชูเกียรติผู้ประกอบวิชาชีพครู และส่งเสริมความสามัคคีในหมู่ครูและประชาชนทั่วไป
ในวันครู ครูจากหลายพื้นที่มักมารวมตัวกันทำบุญตักบาตร ฟังปาฐกถา เชิดชูเกียรติครูดีเด่น รวมถึงแลกเปลี่ยนประสบการณ์การสอน และสะท้อนสภาพความเป็นอยู่ของครูในปัจจุบันและอนาคตด้วย
จุดเริ่มต้นของวันครูมาจากคำปราศรัยของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ในฐานะนายกรัฐมนตรีและประธานกรรมการอำนวยการคุรุสภากิตติมศักดิ์ ที่เสนอให้มี “วันครู” ในการประชุมวิสามัญของคุรุสภา เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2499 เพื่อเน้นย้ำความสำคัญของครู
ต่อมา วันที่ 12 กันยายน พ.ศ. 2499 คณะกรรมการอำนวยการคุรุสภาจึงมีมติให้ใช้วันที่ 16 มกราคม ซึ่งเป็นวันประกาศพระราชบัญญัติครู พุทธศักราช 2488 ในราชกิจจานุเบกษา เป็น “วันครู” อย่างเป็นทางการ
“วันไหว้ครู” คือวันไหน และต่างจากวันครูอย่างไร
วันไหว้ครูคือวันที่โรงเรียนจัดพิธีให้ลูกศิษย์นำพานดอกไม้ ธูปเทียน มากราบไหว้ครูเพื่อฝากตัวเป็นศิษย์ และระลึกถึงพระคุณครูก่อนเริ่มปีการเรียนใหม่
วันไหว้ครูไม่ได้มีกำหนดตายตัวในระดับประเทศ แต่โดยธรรมเนียมของโรงเรียนส่วนใหญ่ในสังกัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน จะนิยมจัดในช่วงเปิดภาคเรียนที่ 1 มักเป็นวันพฤหัสบดีที่สองของเดือนมิถุนายน เพื่อให้สอดคล้องกับช่วงเริ่มต้นปีการศึกษา
สาระสำคัญของวันไหว้ครู คือการให้ศิษย์ “แสดงตัวและแสดงความเคารพ” ต่อครูประจำชั้นและครูประจำวิชา ผ่านพิธีกรรมทางศาสนาและวัฒนธรรม เด็ก ๆ จะร่วมกันจัดพานไหว้ครูและกล่าวคำปฏิญาณ ว่าจะตั้งใจเรียน เชื่อฟังคำสั่งสอน และประพฤติตนให้สมกับการเป็นศิษย์ที่ดี
ทำไมต้องเป็นคนละวัน
เหตุผลที่วันครูและวันไหว้ครูถูกกำหนดให้เป็นคนละวัน เพราะทั้งสองวันมีจุดเน้นต่างกันชัดเจน
- วันครู เน้น “ระดับชาติ” เป็นวันสำคัญทางการศึกษาที่รัฐกำหนด เพื่อเชิดชูวิชาชีพครูทั้งระบบ และให้ครูได้รำลึกถึงบูรพาจารย์ รวมทั้งพูดคุยเรื่องวิชาชีพและคุณภาพชีวิตของครูโดยรวม
- วันไหว้ครู เน้น “ระดับโรงเรียน” เป็นพิธีการระหว่างครูกับลูกศิษย์ในแต่ละปีการศึกษา เพื่อให้เด็กแสดงความเคารพและตั้งใจเรียนก่อนเริ่มบทเรียนใหม่ ๆ
กล่าวโดยสรุปสั้น ๆ คือ
- วันครู คือ “วันแห่งวิชาชีพครูของทั้งประเทศ”
- วันไหว้ครู คือ “วันฝากตัวเป็นศิษย์ในโรงเรียนของแต่ละปีการศึกษา”
แม้จะเป็นคนละวัน แต่ทั้งสองวันล้วนมีเป้าหมายเดียวกัน คือทำให้สังคมไม่ลืมว่า เบื้องหลังความสำเร็จของคนหนึ่งคน มักมี “ครู” อยู่เสมอ
