1. วินัยข้าราชการครูและการดำเนินการทางวินัย
หัวใจมาจาก พ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการครูฯ หมวด 6–7–8–9 (มาตรา 82–97, การออกจากราชการ, อุทธรณ์–ร้องทุกข์)[1]
ควรออกเป็น:
- นิยาม–หลักการ
- ความหมาย “วินัย”, “การรักษาวินัย”, จุดมุ่งหมาย–วัตถุประสงค์ของวินัย
- ลักษณะของวินัย (Norm / Do / Don’t) และหลักเกณฑ์พิจารณาความผิดวินัย
- ประเภทวินัย 7 ด้าน
- วินัยต่อประเทศชาติ, ต่อหน้าที่, ต่อผู้บังคับบัญชา, ต่อผู้เรียน, ต่อประชาชน, ต่อผู้ร่วมงาน, ต่อตนเอง
- แนวข้อสอบ: สถานการณ์ให้เลือกว่าผิดวินัยประเภทใด
- มาตรา 82–97 (ออกแบบ “กรณี–โทษ”)
- ม.82: ต้องรักษาวินัยอย่างเคร่งครัด ความผิดก่อนบรรจุใช้ลงโทษวินัยไม่ได้
- ม.83–94: รูปแบบพฤติกรรม–โทษ (ภาคทัณฑ์, ตัดเงินเดือน, ลดขั้น, ปลดออก, ไล่ออก) เช่น
- ไม่ไปใช้สิทธิเลือกตั้ง, ยุยงไม่ไปใช้สิทธิ ⇒ ม.83 ภาคทัณฑ์
- เฉลยข้อสอบให้นักเรียนบางกลุ่ม ⇒ ม.84 วรรคหนึ่ง ภาคทัณฑ์
- ทุจริตเงินราชการ ⇒ ม.84 วรรคสาม ไล่ออก (วินัยร้ายแรง)
- ละทิ้งหน้าที่เกิน 15 วัน ⇒ ม.87 วรรคสอง ไล่ออก
- ดูหมิ่นเหยียดหยามนักเรียนรุนแรง ⇒ ม.88 วรรคสอง ปลดออก
- คัดลอก/จ้างทำผลงานทางวิชาการ ⇒ ม.91 วินัยร้ายแรง ไล่ออก
- แนวข้อสอบ: โจทย์สถานการณ์ให้วินิจฉัย “ผิดมาตราอะไร / ระดับโทษอะไร / ร้ายแรงหรือไม่”
- โทษทางวินัย 5 สถาน และการใช้
- ภาคทัณฑ์, ตัดเงินเดือน, ลดขั้นเงินเดือน, ปลดออก, ไล่ออก แบ่ง 3 ระดับ (เล็กน้อย/ไม่ร้ายแรง/ร้ายแรง)
- เงื่อนไขการลดโทษ แต่ห้ามลดต่ำกว่าปลดออกในกรณีร้ายแรง
- การดำเนินการทางวินัย
- ลำดับขั้น: ตั้งเรื่องกล่าวหา → สืบสวน/สอบสวน → พิจารณาโทษ → มีคำสั่งลงโทษหรืองดโทษ → มาตรการระหว่างสอบสวน (พักราชการ/ให้ออกจากราชการไว้ก่อน)
- ผู้มีอำนาจแต่งตั้งคณะกรรมการสอบสวน: แยกกรณี “วินัยไม่ร้ายแรง” (ผอ.รร., ผอ.สพท. ฯลฯ) กับ “วินัยร้ายแรง” (ผู้มีอำนาจบรรจุ, ก.ค.ศ., รัฐมนตรี ฯลฯ)
- การออกจากราชการ / ลาออก / อุทธรณ์–ร้องทุกข์
- เหตุให้ออกจากราชการ 6 กลุ่ม (ตาย, บำนาญ, ลาออก, ถูกสั่งให้ออกตามมาตราใน พ.ร.บ., ปลด/ไล่ออก, ถูกเพิกถอนใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ)
- การลาออก: ต้องทำหนังสือ ยื่นล่วงหน้า ≥ 30 วัน, สิทธิยับยั้งไม่เกิน 90 วัน, ลาเพื่อตำแหน่งการเมือง ฯลฯ
- การอุทธรณ์:
- โทษไม่ร้ายแรง ⇒ อุทธรณ์ต่อ อ.ก.ค.ศ. เขต ภายใน 30 วัน
- โทษร้ายแรง (ปลด/ไล่ออก) ⇒ อุทธรณ์ต่อ ก.ค.ศ. ภายใน 30 วัน, ก.ค.ศ.วินิจฉัยใน 90 วัน
- การร้องทุกข์: เฉพาะกรณีไม่ได้รับความเป็นธรรมจากการกระทำของผู้บังคับบัญชา/คำสั่งออกจากราชการ, เส้นทางไปศาลปกครอง
2. คุณธรรม–จริยธรรม–ค่านิยมของครู
เนื้อหาชุดนี้เหมาะมากกับข้อสอบเชิงหลักการ+สถานการณ์
- ความหมาย “คุณธรรม”, “จริยธรรม”, “ค่านิยม”
- คุณธรรม: คุณงามความดี, พฤติกรรมดีจนเป็นนิสัย
- จริยธรรม: ความประพฤติที่ดีงามของครูต่อตนเอง ครอบครัว ลูกศิษย์ ชุมชน ประเทศ
- ค่านิยม: สิ่งที่สังคมนิยมว่าเป็นสิ่งที่ดี พึงปกป้องรักษา (ทั้งค่านิยมครูและค่านิยมไทย 12 ประการ)
- ชุดหลักธรรมสำคัญ (ออกถามคู่คำ–ความหมาย–ตัวอย่าง)
- หลักธรรมสำหรับครู 4 ประการ (รักษาความสัจ, ข่มใจ, อดทนอดกลั้น, ละวางความชั่ว–สละประโยชน์ตนเพื่อส่วนรวม)
- ธรรมโลกบาล (หิริ–โอตตัปปะ)
- ธรรมที่ทำให้งาม (ขันติ–โสรัจจะ)
- อิทธิบาท 4, สังคหวัตถุ 4, พรหมวิหาร 4, ฆราวาสธรรม 4, มรรค 8, ทศพิธราชธรรม 10
- จริยธรรมของผู้ประกอบวิชาชีพครู
- ต่อตนเอง, บุตรธิดา, คู่สมรส, พ่อแม่, ลูกศิษย์, ชุมชน–ประเทศ
- ค่านิยมครู / ค่านิยมที่ครูไม่ควรยึดถือ
- เช่น การพึ่งตนเอง ความซื่อสัตย์ วินัย ประหยัด ศีล 5 ฯลฯ vs ความฟุ่มเฟือย ใช้สิ่งเสพติด ยกย่องคนผิดคุณธรรม
- ค่านิยมไทย 12 ประการ (รักชาติศาสน์กษัตริย์ กตัญญู มีศีลธรรม เคารพกฎหมาย เศรษฐกิจพอเพียง ฯลฯ)
แนวข้อสอบ:
- ถูก–ผิด/จับคู่ “หลักธรรม–ความหมาย”
- สถานการณ์ เช่น ครูโพสต์ดูหมิ่นผู้ปกครองในโซเชียล → ขัดหลักอะไร (พรหมวิหาร/สังคหวัตถุ/จรรยาบรรณข้อใด)
3. มาตรฐานวิชาชีพครู และจรรยาบรรณวิชาชีพ
ส่วนนี้เป็น “แกนหลักภาค ก” ที่มักถามแบบจำกรอบ + สถานการณ์
3.1 มาตรฐานวิชาชีพครู (ข้อบังคับคุรุสภา 2556)
- นิยาม “วิชาชีพ”, “มาตรฐานวิชาชีพ”, “มาตรฐานความรู้และประสบการณ์”, “มาตรฐานการปฏิบัติงาน”, “มาตรฐานการปฏิบัติตน (จรรยาบรรณ)”
- โครงสร้าง 3 ด้าน: ความรู้–งาน–ตน
- มาตรฐานความรู้ 11 ข้อ เช่น ความเป็นครู, ปรัชญาการศึกษา, จิตวิทยาสำหรับครู, หลักสูตร, การจัดการเรียนรู้, การวิจัย, วัดและประเมินผล, นวัตกรรม–เทคโนโลยี, ประกันคุณภาพ, คุณธรรม–จริยธรรม–จรรยาบรรณ
- ประสบการณ์วิชาชีพ: ฝึกปฏิบัติระหว่างเรียน + ปฏิบัติการสอน ≥ 1 ปี และผ่านการประเมิน
- มาตรฐานการปฏิบัติงาน 12 ข้อ เช่น พัฒนาวิชาชีพ, มุ่งพัฒนาผู้เรียน, พัฒนาสื่อ, รายงานผลการพัฒนา, ร่วมมือสถานศึกษา–ชุมชน ฯลฯ
3.2 จรรยาบรรณวิชาชีพครู 5 ด้าน 9 ข้อ
ตามข้อบังคับคุรุสภา 2556
- ต่อตนเอง: มีวินัย พัฒนาตนด้านวิชาชีพ บุคลิกภาพ วิสัยทัศน์
- ต่อวิชาชีพ: รัก–ศรัทธา ซื่อสัตย์ รับผิดชอบ เป็นสมาชิกที่ดีขององค์กรวิชาชีพ
- ต่อผู้รับบริการ (ศิษย์/ผู้ปกครอง):
- รัก–เมตตา–เอาใจใส่–ให้กำลังใจอย่างเสมอหน้า
- ส่งเสริมการเรียนรู้–ทักษะ–นิสัยดีงามด้วยความบริสุทธิ์ใจ
- เป็นแบบอย่างที่ดีทางกาย วาจา ใจ
- ไม่เป็นปฏิปักษ์ต่อความเจริญรอบด้านของศิษย์
- ให้บริการด้วยความจริงใจ–เสมอภาค ไม่เรียกรับผลประโยชน์
- ต่อผู้ร่วมประกอบวิชาชีพ: ช่วยเหลือเกื้อกูล ยึดคุณธรรม สร้างสามัคคี
- ต่อสังคม: เป็นผู้นำในด้านศาสนา วัฒนธรรม เศรษฐกิจพอเพียง สิ่งแวดล้อม และประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข
3.3 แบบแผนพฤติกรรมตามจรรยาบรรณ (2550)
- แยก “พฤติกรรมที่พึงประสงค์/ไม่พึงประสงค์” ตาม 5 ด้าน เช่น
- ต่อตนเอง: ขยันพัฒนาตน vs เกี่ยวข้องอบายมุข, ประพฤติผิดชู้สาว
- ต่อวิชาชีพ: ยกย่องวิชาชีพ, ปกป้องศักดิ์ศรี vs คัดลอกผลงาน, ใช้องค์ความรู้แสวงหาประโยชน์มิชอบ
- ต่อผู้รับบริการ: ให้คำปรึกษา, สนับสนุนสิทธิเด็ก vs ลงโทษเกินสมควร, เปิดเผยความลับ, เรียกผลตอบแทน
- ต่อผู้ร่วมวิชาชีพ: ช่วยเหลือ, สร้างสามัคคี vs กลั่นแกล้ง, ให้ข้อมูลเท็จ
- ต่อสังคม: นำหลักเศรษฐกิจพอเพียง, อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม vs เป็นปฏิปักษ์ต่อวัฒนธรรมชุมชน
แนวข้อสอบ:
- ให้พฤติกรรม แล้วถามว่า “เข้าข่ายจรรยาบรรณข้อใด” หรือ “เป็นพฤติกรรมพึงประสงค์/ไม่พึงประสงค์ด้านใด”
4. สมรรถนะวิชาชีพครู และสาระความรู้/สมรรถนะตามประกาศคุรุสภา
ตอนท้ายเล่มเป็น “Competency & Knowledge Framework” ซึ่งออกสอบได้ทั้งจำเป็นข้อ ๆ และออกแบบสถานการณ์
4.1 สมรรถนะครูของ สพฐ.
- สมรรถนะหลัก 5 ข้อ: มุ่งผลสัมฤทธิ์, การบริการที่ดี, พัฒนาตนเอง, ทำงานเป็นทีม, จริยธรรม–จรรยาบรรณครู
- สมรรถนะประจำสายงาน 6 ข้อ: การบริหารหลักสูตรและจัดการเรียนรู้, การพัฒนาผู้เรียน, การบริหารจัดการชั้นเรียน, การวิเคราะห์–วิจัยเพื่อพัฒนาผู้เรียน, ภาวะผู้นำครู, การสร้างความสัมพันธ์กับชุมชน
4.2 สาระความรู้และสมรรถนะตามประกาศคณะกรรมการคุรุสภา
- แบ่งหัวข้อ เช่น ภาษาและเทคโนโลยีสำหรับครู, การพัฒนาหลักสูตร, การจัดการเรียนรู้, จิตวิทยาสำหรับครู, การวัดและประเมินผล, การบริหารจัดการห้องเรียน, การวิจัยทางการศึกษา, นวัตกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศ, ความเป็นครู, การฝึกปฏิบัติวิชาชีพระหว่างเรียน, ปฏิบัติการสอนในสาขาเฉพาะ
- แต่ละหัวข้อบอกทั้ง “สาระความรู้” และ “สมรรถนะที่ต้องทำได้” เช่น
- การจัดการเรียนรู้: ต้องออกแบบการเรียนรู้เหมาะวัย, เลือก–พัฒนาสื่อ, จัดกิจกรรมหลากหลายและประเมินผล
- การวิจัย: เข้าใจทฤษฎี–รูปแบบ–กระบวนการวิจัย, ใช้สถิติ, ทำวิจัยในชั้นเรียน, ใช้ผลวิจัยพัฒนาการสอน
แนวข้อสอบ:
- เลือกข้อที่ “ไม่ใช่” สมรรถนะหลัก / สมรรถนะประจำสายงาน
- จับคู่ “สาระความรู้–สมรรถนะที่สอดคล้อง”
- สถานการณ์ “ครูดำเนินการแบบนี้ แสดงสมรรถนะข้อใด”
